Austen Deans. Nowozelandzki artysta, jeniec wojenny w Toruniu

 
Austen Deans (Alister Austen Deans) urodził się 2 grudnia 1915 roku w Christchurch na Nowej Zelandii. W dzieciństwie przejawiał już zdolności artystyczne, z upodobaniem rysując i malując krajobrazy. W latach trzydziestych ukończył sztuki piękne na nowozelandzkim Canterbury University, wybierając malarstwo ze względu na możliwość działania w plenerze, ponieważ uwielbiał wędrówki piesze i zachwycały go góry. Tworzenie wśród dzikiej przyrody przedkładał nad pracę w atelier. Jako zapalony alpinista i poszukiwacz przygód zdobył wiele nowozelandzkich szczytów. Jego płótna to często studia nad krajobrazem, między innymi sceny z wypraw w Alpy Nowozelandzkie.
 
W 1938 roku Austen Deans wstąpił do wojska, a po wybuchu II wojny światowej zgłosił się do służby frontowej. (Na decyzję tę wpłynął być może udział w I wojnie światowej jego ojca, poległego w Passchendaele, w okolicach Ypres we Flandrii). Z nowozelandzkim XX batalionem wyruszył do Egiptu, następnie do Grecji, gdzie krótko pełnił funkcję Artysty Wojennego – podczas bitwy na Krecie został ranny i znalazł się w niemieckiej niewoli. Jako POW (prisoner of war) przebywał do 1945 roku w obozach jenieckich w Grecji, Polsce, Niemczech i Austrii – dzięki materiałom dostarczanym przez Czerwony Krzyż nadal malował i szkicował. Jako jeniec trafił do Stalagu XXA w Toruniu (był więziony w Forcie XV), a następnie został przeniesiony do stalagu w Grudziądzu,.gdzie pracował w gospodarstwie rolnym i jako baczny obserwator uwiecznił szereg miejsc i sytuacji. 
 
We wspomnieniach Austena Deansa czytamy, że w Toruniu przydzielono go do teatrzyku wojennego, dla którego – wraz dwoma przyjaciółmi – tworzył dekoracje i ulotki. W pierwszych miesiącach pracował też jako krawiec, reperował zużyte brytyjskie uniformy z przeznaczeniem dla jeńców radzieckich, pozbawionych wsparcia Czerwonego Krzyża, którzy nie przetrwaliby zimy bez płaszczy. Mógł też malować widziany z obozu krajobraz, pagórki, las i zabudowania oraz portrety towarzyszy. Jednak po sześciu miesiącach przymusowej bezczynności z przyjemnością pracował przy budowie wiejskiej linii energetycznej. Pewnego gorącego dnia, w chwili nieuwagi strażnika, oddalił się i ze skarpy zobaczył Wisłę. Wskoczył do rzeki, by popływać. Gdy wyszedł z wody, podeszli do niego polscy chłopcy, którzy zasygnalizowali, że mogą pomóc mu w ucieczce. Jak wspomina, nie skorzystał z oferty, ponieważ nie mógł opuścić towarzyszy i pozostawić obrazów.
 
Umiejętności Austena jako artysty stały się szczególnie przydatne, gdy zawiązała się grupa fałszerzy dokumentów dla potencjalnych uciekinierów (Escape Club). Należało odtworzyć stempel obozu, używany w dokumentach podróży, z czym doskonale sobie poradził. Jeden z jeńców, znający język niemiecki i pracujący jako sekretarz, miał dostęp do maszyny do pisania i fałszował paszporty. Pomagali Polacy, wykonując potajemnie fotografie i kradnąc w mieście odpowiednie druki, papier i okładki.  Z obozu uciekło dwóch jeńców, którzy dotarli bezpiecznie do Anglii.
 
W 1947 roku Austen Deans ożenił się i rok później wyjechał wraz z żoną do Anglii, gdzie kontynuował studia artystyczne w Londynie. Po powrocie do Nowej Zelandii osiedli w Peel Forrest w South Canterbury. Swą posiadłość nazwali „Chawton” na cześć Jane Austen, słynnej ciotecznej praprababki. Artysta poświęcił się malarstwu, a jego żona Elizabeth prowadzeniu farmy i wychowaniu siedmiu synów. Podczas licznych podróży nie rozstawał się z pędzlem, malując pejzaże, także antarktyczne. Jednak jego ulubionym tematem pozostała natura nowozelandzka.
 
Stworzył ogromną liczbę prac, które można oglądać w Chawton oraz innych rodzinnych rezydencjach. Dzieła Austena Deansa znajdują się także w Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa w Wellington (Muzeum Narodowe Nowej Zelandii), w Christchurch's Centre of Contemporary Art, w Christchurch Art Gallery, wielu galeriach prywatnych i zbiorach rodzinnych. Główną domeną jego twórczości była akwarela – w tym medium nikt mu nie dorównywał, jak podkreślają nowozelandzcy krytycy i artyści, malował również obrazy olejne na płótnie i na desce. W jego biografii, autorstwa Nathalie Brown, przeczytamy o radości, którą odczuwał w górach i potrzebie przekazania jej ludziom poprzez obrazy. 
 
Austen Deans, nierozerwalnie związany z Canterbury, nazywany mistrzem krajobrazu, otrzymał w 1995 roku Order Imperium Brytyjskiego za osiągnięcia w dziedzinie sztuki. Zmarł 18 października 2011 roku w wieku 96 lat.
 
Paul Deans, artysta rzeźbiarz opiekuje się dorobkiem ojca. Podążając jego śladami w poszukiwaniu miejsc inspiracji z okresu wojny, odwiedził Toruń oraz Grudziądz. Wśród jego licznych dzieł jest też wizerunek ojca:
 
 

Oprac.: Joanna Stanclik, data publikacji: 01-04-2019

  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   

Kontakt

tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
formularz kontaktowy
 
 
 
 
 
 
 
 
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Rabiańska 3 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do ich autorów lub właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
Polityka cookies
 
Jeżeli chcesz opublikować swój artykuł lub napisać do Toruńskiego Portalu Turystycznego ponieważ gdzieś do tekstu wkradł się błąd, chcesz nawiązać współpracę lub po prostu przekazać swoją opinię, możesz to zrobić używając adresu mailowego biuro@toruntour.pl. Żadna wiadomość nie pozostanie bez odpowiedzi!
 
Zostań naszym patronem. Poznaj szczegóły i możliwości tutaj