Stefan Knapp

Stefan Knapp (1921–1996) był wybitnym polsko-brytyjskim artystą, którego twórczość zajmuje szczególne miejsce w sztuce XX wieku. Rozpoznawalny w przestrzeni międzynarodowej - jest jednak ciągle mało znany w Polsce. Retrospektywna wystawa ponad 110 prac w Centrum Sztuki Współczesnej „Znaki Czasu” w Toruniu, związana z obchodami  80-lecia Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, otwarta zostanie 20 lutego 2026 roku. W przestrzeni wystawienniczej CSW znajdą się słynne emalie, ale też akryle i oleje na płótnie, rzeźby z brązu, rysunki, gobelin.  

 

Stefan Knapp urodził się w 1921 roku w Biłgoraju. Tworzył już w dzieciństwie, zafascynowany naturą, ruchem i kolorem. Niestety na jego życiu położyła się cieniem wojna. Miał za sobą opresyjne przeżycia, aresztowanie, sowieckie więzienie i katorgę w okolicach Archangielska. Po zwolnieniu z łagru wstąpił do Armii Andersa, następnie – po akcesie do RAF – walczył w lotnictwie brytyjskim jako pilot. Po II wojnie światowej pozostał w Wielkiej Brytanii i odbył studia artystyczne w Londynie; poszukując nowej formy wyrazu, stworzył charakterystyczny styl: opracował własną, innowacyjną technikę wypalania emalii na dużych stalowych płytach. Proces ten był niezwykle wymagający technologicznie i fizycznie – płyty musiały być wypalane w wysokiej temperaturze, a efekt dość trudny do przewidzenia. Knapp traktował jednak tę trudność jako część twórczego procesu. Jego prace charakteryzują się intensywną kolorystyką, dynamicznymi formami oraz wyraźną strukturą powierzchni, która nadaje im rzeźbiarski charakter.

 

Artysta zdobył międzynarodowe uznanie, jednak najbardziej doceniono go w USA i na Wyspach – trwała emalia o wysokich walorach estetycznych zaistniała w przestrzeni publicznej kilku miast. Przełomem stała się jednak wcześniejsza (1954) wystawa obrazów w londyńskiej galerii, która była też sukcesem komercyjnym, zwieńczonym zamówieniami na wielkoformatowe dzieła malarskie, a wystawa w Nowym Jorku (1957) – początkiem wielkiej kariery. Po wykonaniu murali na lotnisku Heathrow (1959) artysta realizował szereg zamówień w USA, a w 1962 roku po raz pierwszy wystawiał swoje emalie i obrazy olejne w Polsce. Podczas Sympozjum Kopernikowskiego (1971) Stefan Knapp zaproponował stworzenie panneau w Toruniu i Olsztynie dla uczczenia 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika. Odsłonięta w 1973 roku w miasteczku uniwersyteckim w Toruniu monumentalna mozaika rzeźbiarska, zdobiąca Aulę UMK jest darem artysty i hołdem dla Wielkiego Astronoma.

 

Twórczość Stefana Knappa charakteryzuje się dążeniem do harmonii między ekspresją a porządkiem kompozycyjnym. Abstrakcyjne formy, często inspirowane naturą, ruchem oraz energią kosmosu, niosą uniwersalne przesłanie optymizmu i wiary w siłę sztuki. Dzięki oryginalnemu stylowi Knapp pozostaje ważnym symbolem współczesnego myślenia o roli artysty w przestrzeni publicznej - zasłynął bowiem dzięki niezwykłym, monumentalnym kompozycjom, łączącym malarstwo z naturą i architekturą. Jego prace wyróżniają się intensywną kolorystyką, dynamiczną formą oraz niezwykłą trwałością materiałów, a także ogromną skalą. Najbardziej rozpoznawalne prace Stefana Knappa to duże, abstrakcyjne kompozycje umieszczane w przestrzeni publicznej – na ścianach budynków, w holach biurowców, na uczelniach czy w centrach miast, w metrze. Artysta stosował specjalną technikę emalii wypalanej na miedzianych bądź stalowych płytach, co sprawiało, że jego dzieła są bardzo trwałe i odporne na warunki atmosferyczne. Dzięki temu sztuka ta jest dostępna dla wszystkich, a nie tylko dla odbiorców odwiedzających galerie. Jego abstrakcyjne prace nie są trudne w odbiorze. Intensywne kolory, rytmiczne linie i geometryczne kształty często kojarzą się z ruchem, energią i naturą. Artysta nie narzucał przekazu – każdy widz mógł interpretować je na swój sposób. Jego sztuka miała przede wszystkim cieszyć oko, ożywiać przestrzeń i wprowadzać pozytywny nastrój, była bliska idei integracji z architekturą i zwykłą codziennością.

 

Dzieła Stefana Knappa można dziś oglądać w wielu miejscach na świecie. Są one dobrym przykładem tego, że sztuka współczesna nie musi być niezrozumiała ani zamknięta w muzeach. Dzięki obecności w naszym otoczeniu może być nam bliska i stanowić naturalną część przestrzeni. Jego prace znajdują się także w wielu prestiżowych kolekcjach sztuki.

Oto lokalizacje dzieł Stefana Knappa: 
    • Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń
    • Metro Warszawskie: stacje Pole Mokotowskie i Wilanowska 
    • Biłgoraj (kilka realizacji)
    • Heathrow Airport, Londyn (Wielka Brytania)
    • Alexander’s Department Store, Paramus (New Jersey, USA)
    • Seagram Building, Nowy Jork (USA)

Najważniejsze galerie i kolekcje muzealne:
    • Museum of Fine Arts, Dallas (USA)
    • Museum of Modern Art, Nowy Jork (USA)
    • Tate Gallery, Londyn (Wielka Brytania)
    • Victoria and Albert Museum, Londyn (Wielka Brytania)
    • Stedelijk Museum, Amsterdam (Holandia)
    • Stedelijk Museum, Breda (Holandia)
    • Museo de Bellas Artes, Buenos Aires (Argentyna)
    • Holocaust Museum, Melbourne (Australia)
    • Museum of Arts, San Jose (USA)