Wycieczka: Toruń - miasto muzyki

Wielowiekowa tradycja muzyki Torunia jest tak bogata, że zasługuje na odrębny i specjalny temat penetracji miasta i poznania tej strony jego dziedzictwa i historii. Ta wyjątkowa trasa tropami muzyki dawnego Torunia przybliży kulturę muzyczną Torunia, rozkwitająca tu od średniowiecza i trwająca przez kolejne stulecia aż do wybuchu II wojny światowej; odzwierciedli kulturotwórczą rolę dawnego Torunia w szerokim oddziaływaniu. Zaczynamy od najstarszej zachowanej pisemnej informacji o wątku muzyki w Toruniu, która wskazuje rok 1343, kiedy to muzyce organowej przysłuchiwał się król Kazimierz Wielki biorący udział w nabożeństwie w toruńskim kościele Mariackim. Organy w toruńskim kościele franciszkańskim Mariackim były pierwszym takim instrumentem muzycznym na terenie państwa krzyżackiego - dopiero z 1361 r. znane są organy z kościoła zamkowego w Malborku - i jednym z pierwszych na obecnych ziemiach polskich. Stan wiedzy dzisiejszej na temat muzyki organowej mówi, że po Trzebnicy, Sandomierzu i Krakowie Toruń jest czwartym najstarszym ośrodkiem tej muzyki. Toruńskie organy z XIV w. nie zachowały się. Był to instrument wyjątkowy, a jego znaczenie wspominają liczne kroniki Torunia i Prus na przestrzeni dziejów, zaczynając od Simona Grunaua z 1. połowy XV w. Z kolei w swej Kronice Pruskiej Lucas David (1503-1583) pisał, że organy te były tak niezwykłym i wspaniałym instrumentem, że przyciągały do kościła tłumy, które nie tylko słuchały ich brzmienia, ale również podziwiały ich wygląd. Ta i kolejne kronikarskie informacje świadczą jednoznacznie, że Toruń stanowił potężny ośrodek kultury muzycznej. Rozwijał się dalej w okresie renesansu, baroku i później. W Toruniu przedrozbiorowym działali liczni i głośni kompozytorzy, działały liczne kapele (w tym symfoniczna) kultura muzyczna kwitła też w domach zamożnego patrycjatu toruńskiego; już w XIV w. w Toruniu, podobnie jak w innych dużych miastach, muzycy byli skupieni w bractwie, zorganizowanym na podobieństwo struktury cechów rzemieślniczych.  Władze dawnego Starego Miasta Torunia przykładając do muzyki dużą wagę ustanowiły nawet urząd muzyka miejskiego (Stadtpfeifer) i prawne regulacje miejskie w tej sprawie.  Intensywność i rozmach toruńskiego życia muzycznego wzmogły się jeszcze bardziej w okresie renesansu, przede wszystkim pod wpływem reformacji, i objawiły m.in. zakresem rozpowszechniania powstających kompozycji. Było to możliwe dzięki oficynie drukarskiej powstałej w Toruniu w 2. poł. XVI w. W niej to drukowano m.in. polskojęzyczny kancjonał z 1578 r. wybitnego kaznodziei protestanckiego (kalwińskiego) Piotra Artomiusa (Krzesichleba; 1552-1609), uważanego za „ojca polskiej pieśni religijnej”, działającego w toruńskim Kościele Mariackim. Nauczanie muzyki w dawnym Toruniu odbywało się najpierw w Szkole Świętojańskiej sięgającej XIII w., następnie w sławetnym Gimnazjum Toruńskim (z którym wiąże się zachowany, ciekawy zabytek kultury, jakim jest „Marsz studentów toruńskich” z 1704 r.) oraz kolegium jezuickim, gdzie tutejszą bursę muzyczną uznano jako pierwszą szkołę muzyczną na Pomorzu w XVII w.