Pierścień zewnętrzny Twierdzy Toruń

Otwórz mapę w większym oknie >>>

 

Kolejny etap rozwoju twierdzy toruńskiej nastąpił w latach 70. XIX w., w wyniku którego średniowieczne miasto (a tym samym rdzeń twierdzy - pierścień wewnętrzny) zostało otoczone pierścieniem fortów, innych schronów i dzieł obronnych w odległości ok. 3 - 4 km od centrum, tworząc tzw. pierścień zewnętrzny Twierdzy Toruń - twierdzę fortową.
 
Decyzję o podjęciu budowy wielkiej Twierdzy powzięto mocą rozporządzenia pruskiego sztabu generalnego z 24. 06. 1872 r. Wtedy też zaliczono Toruń do twierdz I kategorii przewidzianych do intensywnej rozbudowy. Podstawowym motywem, dla którego w ogóle podjęto taką decyzję, było zastosowanie nowego wynalazku techniki militarnej - dział gwintowanych (1859 r.). Wprowadzenie artylerii gwintowanej, o zwiększonym zasięgu i celności, wywołało przełom w fortyfikacji - dotychczasowe ciągłe obwody wałów musiały zostać uzupełnione wysuniętym na 3 - 4 km pierścieniem samodzielnych fortów artyleryjskich o obwodzie ok. 22 km.
W latach 1873-77 prowadzono prace studialne i projektowe. Toruńskie forty powstały w oparciu o plany standardowych fortów artyleryjskich proj. Hansa Alexisa von Biehlera (1818-1886). Fort taki mieścił ok. 650-800 os. załogi (żołnierzy i oficerów), obsługujących 15-22 działa artylerii obrony dalekiej i ok. 14 dział obrony bliskiej.
Budowę takich fortów w Toruniu podjęto w 1877 roku i ukończono w 1884. Są to dzisiejsze forty: II, IV, V, VII, XI, XII i XV oraz mniejszy IX (szczegóły niżej). Aby bezpiecznie pomieścić zwiększoną załogę twierdzy i odpowiednie zapasy, rozszerzono stare umocnienia wokółmiejskie (tzw. pierścień wewnętrzny) powstałe w 1. poł. XIX w.
 
Nowy etap "rewolucji fortyfikacyjnej" wywołany z kolei wprowadzeniem pocisku burzącego (1883 r.) spowodował konieczność przebudowy dopiero co ukończonych dzieł oraz rozbudowy pasa fortecznego. W latach 1888-1893 powstały więc forty o nowszej - bardziej odpornej konstrukcji oraz z nowym wyposażeniem: I, III, VI, VIII, X, XII i XIV oraz pomiędzy nimi 83 schrony i ponad 20 baterii ziemnych. Jednocześnie prowadzono modernizacje w obiektach już zbudowanych. Później jeszcze, w latach 90. oraz około 1905 i 1914 roku istniejące obiekty znowu modernizowano, budowano nowe - w tym baterie pancerne. Do roku 1914 liczba budowli fortecznych wzrosła do około 200. Łącznie na budowę, utrzymanie i wyposażenie obiektów fortecznych wydano sumę 60 milionów marek.
 
Kolejne wynalazki, jak samolot i czołg, spowodowały, że dzieła fortowe (pierścieniowe twierdze fortowe jak Toruń) straciły swoją rolę obronną i już w latach I wojny światowej przestały być użyteczne.
 
 
W skład fortowej Twierdzy Toruń (pasa zewnętrznego o obwodzie 22 km) wchodziło ponad 200 dzieł obronnych:
  • 15 fortów (7 głównych i 8 pośrednich),
  • 84 schronów międzypola: 32 piechoty, 26 amunicyjnych oraz 26 artyleryjskich,
  • 70 dzieł rozbudowy mobilizacyjnej: 55 schronów rezerw odcinkowych i 15 tradytorów,
  • 39 baterii artyleryjskich: 4 pancerne, 18 baterii oraz 17 na międzypolach.
Poza tym:
*  System łączności i komunikacji twierdzy, tj. drogi rokadowe, forteczne, sieć telegraficzna i telefoniczna.
*  System nawodnienia i odwodnienia twierdzy, tj. ujęcie wody pitnej, kanały, studzienki, śluzy i fosy.
*  System maskującego twierdzy, tj. maski leśne, obwałowania, szpalery drogowe i zadrzewienia terenu.
*  Zespół budowli zaplecza twierdzy: kościół garnizonowy św. Katarzyny, cmentarz garnizonowy, szpital, koszary, magazyny żywności, opału i amunicji, piekarnia, pralnia, warsztaty, radiostacja oraz stacja gołębi pocztowych itd.

Do naszych czasów całkowicie zniszczone zostały 53 obiekty, a w ruinie pozostaje 27. Z fortów przetrwały wszystkie, lecz w różnym stanie. Niektóre z nich sa obecnie r ękach prywatnych, inne komunalnych, mieszcząc różnego rodzaju funkcje usługowe, produkcyjne lub popadając w dewastację.

 

Zestawienie fortów Twierdzy Toruń:

numeracja nazwa
do 1920 r.
(niemiecka)
od 1920 r.
(obecna)
do 1920 r.
(niemiecka)
od 1920 r.
(obecna)
- - Brückenkopf Przyczółek Mostowy >>>
- - Jacobsfort Św. Jakuba >>>
- - Eisenbahnfort Kolejowy >>>
Ia I König Wilhelm I Jan III Sobieski >>>
I II Bülow Stefan Czarniecki >>>
I-5 III Werk L'Estocq Stanisław Jabłonowski >>>
II IV Yorck Stanisław Żółkiewski >>>
III V Scharnhorst Karol Chodkiewicz >>>
IIIa VI Dohna Jeremi Wiśniowiecki >>>
IV VII Friedrich der Grosse Tadeusz Kościuszko >>>
IVb VIII Herzog Albrecht Kazimierz Wielki >>>
IVa IX Heinrich von Plauen Bolesław Chrobry >>>
- X Batterie Grünthalmühte Bateria Nadbrzeżna >>>
V XII Grosser Kurfürst Stefan Batory >>>
Va XII Ulrich von Jungingen Władysław Jagiełło >>>
VI XIII Winrich von Kniprode Karol Kniaziewicz >>>
VIa IV Hermann Balk Józef Bem >>>
VII XV Herman von Salza Henryk Dąbrowski >>>

 

  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   
Kontakt
 
tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Bankowa 14/16/16 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
 
Osoby i instytucje chętne do współpracy prosimy o kontakt.