Szyprowie toruńscy

Jedną z najliczniejszych grup zawodowych w dawnym Toruniu byli ludzie transportujący towary Wisłą oraz inni związani z tą działalnością. Należeli do nich szyprowie, retmani, flisacy spławiający Wisłą tratwy i obsady statków rzecznych, w tym największych - żaglowo-wiosłowych szkut. 
"Wodniacy”, tak nazywano u nas od dawna żeglarzy, odgrywali w dawnym Toruniu niemałą rolę. Handel nieporównywalnie więcej niż dziś korzystał niegdyś z drogi wodnej i Wisłą płynęły niezliczone statki: do Torunia, przez Toruń lub stąd wypływające jako z portu macierzystego (zobacz: Toruński port wiślany).
Jak wyglądały niektóre z tych okrętów wiślanych, stojących na kotwicy w Toruniu , wiemy właśnie dzięki toruńskiemu bractwu szyperskiemu.
 
Tłok pieczętny toruńskiego cechu szyperskiego, 1547 r.
 
 
Toruński cech szyperski powstał w XIV w.
Grupy szyprów, zrzeszone w takie korporacje w miastach nadwiślańskich (w średniowieczu poza Toruniem też w Gdańsku, Tczewie, Grudziądzu, Chełmnie), współtworzyły prawo wiślane. Pierwszą kodyfikację tego prawa dokonali Krzyżacy w 1375 r. 
Pod koniec XIV wieku prawo wiślane wymieniało szyprów, sterników oraz marynarzy i ściśle określało uprawnienia załóg statków podczas spławu na Wiśle. Po przyłączeniu Prus Królewskich w 1454 r. do Królestwa Polskiego (zobacz: Toruń buntuje się przeciwko Krzyżakom) prawo wiślane utrzymało swoją moc do rozbiorów Polski w końcu XVIII w., kiedy to Wisła znalazła się w granicach trzech zaborów a handel i transport wiślany upadł.
 
Ponieważ do bractwa mogli należeć tylko szyprowie czyli sternicy, tj. według dawnej terminologii zawiadowcy transportów wodnych na Wiśle i pełnomocnicy właściciela, a także właściciele sami, to stowarzyszenie musiało być wysoce zamożne, którego członkowie pochodzili z rodów kupieckich, patrycjuszowskich (zobacz: Patrycjat Torunia).
Toruńscy szyprowie byli zwykle zamożnymi obywatelami miasta. Aby dostać się do gildii, musieli posiadać własny statek rzeczny albo udziały w jego własności oraz wnieść wysoką opłatę jednorazową.
Szyper dowodził statkiem podczas rejsu wiślanego, ale zajmował się również jego przygotowaniem do żeglugi, zatrudnieniem załogi, załadunkiem i rozładunkiem towarów. Szyprowie bogacili się nie tylko na frachcie, czyli opłatach za przewozy towarów, ale i na transakcjach handlowych.
Gildie, skupiające majętnych szyprów, były korporacjami zasobnymi. Stąd ich insygnia cechowe, czyli łańcuchy starszyzny cechowej, świeczniki, skrzynki cechowe i różne naczynia z wilkomem na czele, były kosztownymi dziełami sztuki. 
 
O randze szyprów toruńskich świadczy też fakt założenia przez ich w 1460 r. Ławy św. Reinholda w Dworze Artusa. Był to więc wyraz nie tylko zamożności, ale też przynależności tej grupy do elity miejskiej, wyróżniającej się zestawem cech tożsamościowych (zobacz: Idea i tradycja arturiańska w Toruniu).
 
O dawnej zasobności bractwa po dziś dzień mówi też kaplica św. Barbary w kościele Świętojańskim, w nawie północnej Jej wezwanie jako jedynej w tym kościele nie zmieniło się w ciągu wieków od średniowiecza. To kaplica bractwa szyperskiego, stowarzyszenia o charakterze religijno-zawodowym.
Ołtarz w kaplicy, okazałej budowy, pochodzi z 1632 r., co wynika z polskiego napisu, umieszczonego tuż pod wielkim obrazem ołtarzowym. 
Ołtarz św. Barbary posiada dwa obrazy; jeden, zazwyczaj widoczny, przedstawia św. Barbarę w koronie, z mieczem (symbolem jej męczeństwa) w jednej dłoni, z kielichem i Hostią w drugiej. Święta stoi nad brzegiem wielkiej wody; jako orędowniczka szczęśliwej śmierci, bywa wzywana przez żeglarzy szczególnie w czasie burzy na morzu. Za tym obrazem jest drugi, widoczny był tylko podczas odpustu bractwa; przedstawia również św. Barbarę, lecz tu okryta całkowicie bogatą, srebrną szatą.
Sam w sobie piękny, zwłaszcza, kiedy jest widoczny cudowny obraz w ozdobach srebrnych, ołtarz ten ma jeszcze jedną ciekawą pamiątkę: obraz górny, mniejszy, przedstawia okazały trójmasztowiec na wzburzonem morzu. Takie pewnie statki wypływały kiedyś z Torunia nie tylko na wyprawy handlowe nurtem Wisły, lecz i na pełne morze. Byłaby to więc jedna z nielicznych pamiątek po dawnym handlu morskim Torunia.
 
 
Do osobliwości kaplicy należy też duży świecznik - pająk mosiężny, w kształcie dwóch kotwic; robota solidna i oryginalna. Pająk pochodzi z lat 80. XIX w., kiedy to, staraniem starszego bractwa, Jana Wiśniewskiego, sprawiono dla kaplicy pająk, lichtarze, krzyż procesyjny, chorągiew itp.
 
 

Szczególną pamiątką jedyną w swoim rodzaju w całej Polsce jest obraz Chrystus nauczający z pokładu szkuty, zdobiący ścianę zachodnią kaplicy św. Barbary. Namalowany w 1799 r. przedstawia łódż płynącą po szerokiej rzece na tle górzystego krajobrazu. Na statku jest razem dwanaście osób; na daszku w samym środku komięgi siedzi zwrócona ku widzowi postać w aureoli. To sam Chrystus, a jego towarzysze to apostołowie. Ponad sterem powiewa długa i wąska biało-czerwona bandera polska. Takie przedstawienie w Toruniu, który od 6 lat był pod zaborem niemieckim (pruskim)  jest wzruszającym dowodem patriotyzmu szyprów toruńskich. 
 
 
Z dawnych czasów, gdy członkowie bractwa szyperskiego (które w XVII stuleciu zwało się przejściowo bractwem sternickim) zbierali się także w celach towarzyskich, zachowały się niektóre pamiątki, które przypominają żywo przedmioty będące w zwyczaju cechowym. Jest to np. skrzynia cechowa o zamku kunsztownie kutym, który otwiera się za pomocą dwóch kluczy; po stronie wewnętrznej skrzyni pośród postaci alegorycznych namalowany jest autentyczny szyper czy też retman w stroju XVII-wiecznym: w długim, niebieskim płaszczu przepasanym czerwonym pasem i w czapce nieco na bakier.
 

Najcenniejszą pamiątką bractwa jest duży wilkom czyli puchar powitalny z początku XVII w. Kształtem swym przypomina wilkomy cechowe, dość licznie zachowane w Toruniu. Jego cechą oryginalną są wiosełka obficie na nim pozatykane i łódź na z figurką szypra pośrodku.
Łódź przy uroczystych okolicznościach bywała nasadzana na wierzch wilkomu, będąc jego najpiękniejszą ozdobą.
Oprac. Arkadiusz Skonieczny, data publikacji: 10-05-2018
  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   

Kontakt

tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
formularz kontaktowy
 
 
 
 
 
 
 
 
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Rabiańska 3 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do ich autorów lub właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
Polityka cookies
 
Jeżeli chcesz opublikować swój artykuł lub napisać do Toruńskiego Portalu Turystycznego ponieważ gdzieś do tekstu wkradł się błąd, chcesz nawiązać współpracę lub po prostu przekazać swoją opinię, możesz to zrobić używając adresu mailowego biuro@toruntour.pl. Żadna wiadomość nie pozostanie bez odpowiedzi!
 
Zostań naszym patronem. Poznaj szczegóły i możliwości tutaj