Dawne fabryki pierników toruńskich

Do czasu rewolucji przemysłowej i wprowadzenia zmechanizowanej produkcji fabrycznej w XIX w. pierniki produkowano w niewielkich warsztatach. Każdy niemal wyrób miał wartość szczególną, bo powstawał na bazie ręcznej snycerki. Teraz artystyczna snycerka piernikarska upadła, a przedstawienia piernikowe stawały się bardziej schematyczne w formie i ubogie w treści. Pierniki przybierały coraz bardziej formę konsumpcyjną, stając się codziennym wyrobem cukierniczym, zatracając swą funkcję estetyczną.

 

Na skutek rozbiorów Rzeczypospolitej w końcu XVIII w. Toruń pogrążył się w kryzysie gospodarczym. Około 1800 r. funcjonowały w mieście tylko dwie wytwórnie pierników. Pierniki cały czas wyrabiano w nich ręcznie wg dawnych receptur, nadając im charakterystyczne dekoracyjne kształty.
Około połowy XIX w. przed toruńskimi piernikarzami otworzyły się nowe możliwości związane z rozwojem przemysłu i transportu kolejowego. Skorzystała z nich najbardziej rodzina Weese, która w ciągu XIX stulecia przekształciła swój tradycyjnych warsztat piernikarski w największą na ziemiach polskich fabrykę pierników, funkcjinującą nieprzerwanie do dziś.

 

W 1876 r. działało w Toruniu 6 firm piernikarskich. Największym, najprężniejszym i najnowocześniejszym zakładem piernikarskim w XIX-wiecznym Toruniu była fabryka "Gustav Weese", której początki sięgają 1760 r. Dziś bezpośrednim kontynuatorem jest Fabryka Cukiernicza "Kopernik", a dawne zabudowania fabryczne mieszczą obecnie Muzeum Toruńskiego Piernika.

Inną większą wytwórnią była fabryka Hermanna Thomasa założona w 1857 r.

Obie te firmy uzyskały tytuł dostawcy cesarskiego i wysyłały swoje wyroby na dwór cesarski.

W latach 1904-1945 działała też duża fabryka Richarda Thomasa.

W 1907 r. przy obecnej ul. Kościuszki 36 na Mokrem fabrykę założył Polak, Jan Ruchniewicz, zatrudniając w latach 20. XX w. ok. 50 pracowników. Jego wyroby były wielokrotnie odznaczane medalami. Po II wojnie światowej zakład ten został znacjonalizowany i przejęty przez Toruńską Fabrykę PSS Społem, ostatecznie zlikwidowany w 1966 r., a teren po niej wszedł w skład budowanego osiedla mieszkaniowego (Os. Bolesława Chrobrego).

W latach 1902-1908 wytwórnię pierników prowadził Albert Land przy ul. Łaziennej 6 na Starym Mieście.

W okresie XIX/XX w. istniały też inne wytwórnie pierników i słodyczy, np. Juliusa Buchmanna przy ul. Mostowej 34 na Starym Mieście w latach 1862-1939, fabryka cukierków i marcepanów Ludwig König przy ul. Targowej 12 na Przedmieściu Jakubskim, fabryka pierników Augusta Beyera przy ul. Chełmińskiej na Starym Mieście.

 

W okresie między I a II wojną światową działały w Toruniu 4 duże wytwórnie pierników: zakład Jana Ruchniewicza, firma "Herrmann Thomas", wytwórnia Richarda Thomasa (od 1921 r. Stanisława Pepińskiego) oraz fabryka Gustav Weese. Ta ostatnia, zatrudniająca do 500 pracowników i będąca największym tego typu zakładem w Polsce, zosata na początku 1939 r. sprzedana Związkowi Spółdzielni Spożywców RP "Społem". Po wybuchu II wojny światowej i zajęciu Polski przez Niemcy wrociła jednak pod zarząd poprzednich właścicieli.