Kamienica ul. Rybaki 57

 

Kamienica pod obecnym adresem ul. Rybaki 57 w Toruniu została wzniesiona w 1901 r. dla mistrza ślusarskiego Roberta Majewskiego, wg projektu mistrza murarskiego Michaela Bartela (1865-1918), będącego jednym z najbardziej aktywnych budowniczych w Toruniu na początku XX w. Według jego projektów wzniesionych zostało co najmniej 27 kamienic, z których większość usytuowana jest na Bydgoskim Przedmieściu, na przykład: przy ul. Kochanowskiego 1, Słowackiego 67, Klonowica 33 czy Mickiewicza 80.

W 1902 r., na tyłach kamienicy, także wg projektu Bartela, powstał budynek gospodarczy, założony na rzucie litery „C” i mieszczący m.in. stajnię, pralnię i wozownię oraz izby mieszkalne dla pracowników warsztatu ślusarskiego.

Robert Majewski został w roku 1886 przyjęty do toruńskiego cechu ślusarzy.

Pod koniec okresu międzywojennego budynek należał do Leopolda Froma, sędziego okręgowego z Włocławka, w którego posiadaniu pozostawał formalnie do roku 1950, kiedy przeprowadzono procedurę wywłaszczeniową. 

Kamienica od czasu powstania do końca II wojny pełniła funkcję mieszkalną. Po wojnie została przeznaczona na cele edukacyjne. W 1945 r. rozpoczęła tu swoją działalność Publiczna Szkoła Powszechna nr 9 oraz Państwowe Żeńskie Gimnazjum Krawieckie. W roku szkolnym 1948/1949 do budynku wprowadzono Gimnazjum Przemysłowe Pomorskich Zakładów Fosforowych „Polchem”, które dało początek Zespołowi Szkół Chemicznych. Po wyprowadzeniu się szkoły podstawowej do budynku przy ul. Bydgoskiej 34/36, w kamienicy przy ul. Rybaki 57 dodatkowo utworzono Technikum Przemysłu Młynarskiego, funkcjonujące w jej murach do 1955 r. Zespół Szkół Chemicznych działał w budynku do 1971 r. W 1977 r. użytkownikiem kamienicy zostało Centrum Kształcenia Ustawicznego Mechaników i Elektrycznego, przemianowane w 1998 r. na Centrum Kształcenia Ustawicznego. Szkoła ta opuściła budynek w 2012 r. Ostatnim gospodarzem obiektu była Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości, funkcjonująca w jego murach w latach 2012-2018. Po planowanym remoncie nową siedzibę ma tu znaleźć Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków.

Pod względem stylistycznym kamienica ma cechy neorenesansu o formach nawiązujących do renesansu włoskiego.
Najbardziej reprezentacyjną część budynku stanowi jej fasada, skupiająca na sobie cechy formalne i stylowe. Zaprojektowana została zgodnie z obowiązującym w architekturze doby historyzmu kanonem, gdzie jednym z kluczowych zagadnień było zachowanie właściwych relacji sił i mas w taki sposób, by efekt ciężaru zmniejszał się od dołu ku górze. Elementy optycznie cięższe znajdują się więc poniżej tych oddziaływujących jako lżejsze: boniowany parter dźwiga drugą i trzecią kondygnację o licu pokrytym gładkim tynkiem. Tektonika budynku w układzie horyzontalnym podkreślona została także poprzez coraz bardziej oszczędne operowanie elementami detalu architektonicznego w obrębie wyższych kondygnacji, a także wyraźne zaakcentowanie piano nobile, mieszczącego się na pierwszym piętrze. Kompozycja fasady, jej wielopłaszczyznowość uzyskana dzięki wprowadzeniu szerokiego, 9-osiowego ryzalitu o zróżnicowanej wysokości, zastosowanie loggii i w końcu nałożony na taką osnowę neorenesansowy detal architektoniczny w postaci opraw otworów okiennych, naczółków, płycin czy gzymsów, wskazuje na świadome odwołania do architektury pałacowej włoskiego renesansu, postrzeganej jako nośnik wartości skodyfikowanych w dobie rozkwitu europejskiego, świeckiego mecenatu i budujących prestiż właściciela.
Sam ryzalit dzieli się na dwie części: w lewej umieszczono okna prostokątne, po prawej - zamknięto łukami pełnymi.

Kamienica przy ul. Rybaki 57 jest pierwszą okazałą, murowaną kamienicą zbudowaną przy ulicy Rybaki tuż za granicą II rejonu fortecznego związanego z obostrzeniami Twierdzy Toruń, w obrębie którego obowiązywały jeszcze wówczas ograniczenia w odniesieniu do inwestycji budowlanych. Stanowi więc czytelną w przestrzeni dzielnicy cezurę pomiędzy obszarem, gdzie budownictwo poddane było rygorom związanym z funkcjonowanie twierdzy, a terem od tych rygorów wolnym. Kamienica jest również świadectwem wysokiej pozycji społecznej właściciela – lokalnego rzemieślnika, mistrza ślusarskiego Roberta Majewskiego.

wg opracowania Izabeli Brzostowskiej, WUOZ