Spichrze
Nowoczesna architektura
Skarby kultury
Dotknij historii
Gotyk monumentalny
Gotyk ponad głową

Średniowieczne ulice i place Torunia

Układ ulic w toruńskim Średniowiecznym Zespole Miejskim charakteryzuje regularność rozplanowania, w związku z czym mamy do czynienia z układem szachownicowym. Szczególnie wyraźnie jest to widoczne w przypadku Nowego Miasta, które założono 31 lat później niż Stare Miasto, i któremu jednorazowo od podstaw wytyczono równą siatkę ulic, a także w południowej - najstarszej części Starego Miasta, którą to cześć wytyczono wcześniej (przed 1251 r.). Z kolei północna część Starego Miasta, powstała jako kolejny etap rozwoju Torunia w latach 50. XIII w., wykazuje mniej regularny rozkład ulic, który dostosować musiał się do powstałego wcześniej osadnictwa przedmiejskiego.
Cała sieć uliczna średniowiecznego centrum Torunia wykazuje przejrzystość i celowość układu urbanistycznego, będącego wyrazem dobrej organizacji życia społeczno-gospodarczego średniowiecznego miasta. Układ ten był zawsze tak doskonały, że w ciągu stuleci nie uległ zmianom. Toruński układ urbanistyczny średniowiecznego zespołu staromiejskiego, sprzężonego z zamkiem krzyżackim i mający cechy nadrzecznego miasta portowego jest jednym z nielicznych tak rozległych, dobrze zachowanych i cennych przykładów średniowiecznego rozplanowania miast na obecnych ziemiach polskich. Było to jednym z argumentów za wpisaniem Torunia na Listę Świetowego Dziedzictwa Kultury UNESCO.
 

Związki toruńskiego hanzeatyckiego handlu z rzeką spowodowały, że ulice biegnące prostopadle do nadwiślańskiego nabrzeża portowego są szersze (ok. 16-19 m); liczne ulice biegnące prostopadle do rzeki to cechy miasta portowego; w tej części Starego Miasta powstały liczne spichrze i magazyny na różne towary. Pozostałe ulice Starego Miasta były także dość znacznej szerokości (przeciętnie 12 m) i posiadały bruki już w średniowieczu!; na właścicielach budynków i parcel ciążył bowiem obowiązek brukowania ulic przed posesjami. Wybrukowanie ulic na przedmieściach zarządzono już w 1401 r. Znaczna szerokość toruńskich ulic jest nie często spotykana w miastach średniowiecznych, co stanowi kolejny element wyjątkowości. 
Układ urbanistyczny Nowego Miasta cechuje się zdecydowanie bardziej regularną siatką ulic, krzyżujących się pod kątem prostym i tworzącym równomierny plan szachownicowy. Ulice tutejsze posiadają szerokość 4 prętów chełmińskich (13 m), a Rynek Nowomiejski 22 pręty (95 m).
 
Główną ulicą Starego Miasta do czasu powiększenia jego obszaru na północ (do poł. XIII w.) był ciąg ulic Starotoruńskiej i św. Anny (obecnie ul. Kopernika), prowadzący od Bramy Starotoruńskiej (ze Starego Torunia - pierwotnej lokalizacji Torunia z 1231 r.) do placu rynkowego przy parafialnym kościele Świętojańskim. Później, kiedy po 1251 r. powiększono obszar Starego Miasta i wytyczono w obecnym miejscu Rynek Staromiejski, Brama Starotoruńska nadal pozostawała główną i jedyną bramą miejską prowadzącą w kierunku zachodnim.

Badania archeologiczne przeprowadzone w obrębie Starego i Nowego Miasta pozwalają na dokonanie pewnych rekonstrukcji układu przestrzennego z 1. poł. XIII w. Odkryto bowiem w południowej części Starego Miasta kilka wąskich, wyłożonych drewnem uliczek, wiodących w kierunku Wisły, które nie pokrywają się z obecną siatką ulic. Jednym z lepszych przykładów takich ulic jest ta, odsłonięta w piwnicy domu przy ul. Kopernika 15 (Muzeum - Dom M. Kopernika); jest ona prostopadła do ul. Kopernika i skierowana ku Wiśle. Drewniana konstrukcja ulicy, złożona z dranic, oparta jest na poprzecznych legarach. Zarówno odkryte drewniane nawierzchnie ulic, jak i fragmenty domów zalegały 1,7-2,5 m poniżej obecnego poziomu Starego Miasta. Narastająca w ciągu wieków intensywna zabudowa podniosła teren. Zmiana układu ulic z 1. poł. XIII w. i ukształtowanie stanu obecnego nastąpiło ok. poł. XIII w. wraz z rozwojem przestrzennym i ludnościowym Torunia.

Nazwy ulic średniowiecznych w dużej mierze wiążą się z przedstawicielami zawodów, którzy ulice poszczególne zamieszki-wali. Aktem regulującym rozmieszczenie różnych grup ludności był bowiem akt lokacji miasta, tj. w przypadku Torunia prawo chełmińskie. Jednak już w XV w. zmieniała się topografia zawodowa ulic. Ulice noszące nazwy „zawodowe” traciły swój dawny charakter w wyniku obrotu parcelami.

Ulice w mieście średniowiecznym i późniejszym zamykano na noc (lub przy okazji innych potrzeb) specjalnymi grubymi, ciężkimi łańcuchami, umieszczonymi na specjalnych hakach na narożnikach. Jeden z takich haków zachował się na rogu ul. św. Ducha i ul. Kopernika.
 
  • drukuj
  • poleć artykuł
   
Kontakt
 
tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Bankowa 14/16/16 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
 
Osoby i instytucje chętne do współpracy prosimy o kontakt.