Kościół św. Jakuba i Mikołaja (pofranciszkański) w Chełmnie

 

Kościół jest czołowym przykładem gotyckiej architektury franciszkańskiej w Polsce

 
Lokalizacja
Chełmno, ul. Biskupia / Franciszkańska
150 m na zach od Rynku
45 km na płn. od Torunia
 
Franciszkanie zostali sprowadzeni do Chełmna w 1258 r.; był to drugi po toruńskim konwent franciszkański w państwie krzyżackim (zobacz: Franciszkanie toruńscy). Zakon skasowano w 1806 r., rozebrano budynki klasztorne, a kościół w latach 1828-61 był zamknięty, następnie od 1868 r. służył jako szkolny dla gimnazjum, zbudowanego w miejscu rozebranego w 1. poł. XIX w. klasztoru.

Kościół konsekrowano ok. 1346 r. Jest to budowla trójnawowa o układzie halowym (pseudobazylikowym), z prosto zamkniętym prezbiterium i wysmukłą sygnaturką, w górnej części ośmioboczną; od strony wschodniej i zachodniej efektowne szczyty schodkowe, bogato rozczłonkowane.
Budowla posiada bardzo zwartą i konsekwentną kompozycję, składającą się z dwóch części o podobnej długości: korpus nawowy 28 m, prezbiterium 24 m.
Kościół jest czołowym przykładem architektury franciszkańskiej w Polsce.

Wewnątrz nawy uzyskały piękne gwiaździste sklepienia (na wysokości 21,3 m), natomiast w prezbiterium, sklepionym znacznie wcześniej, zastosowano prosty układ krzyżowy, ozdobiony jednak wyjątkowej urody zwornikami z wizerunkiem Chrystusa nad ołtarzem głównym i symbolami czterech Ewangelistów w dalszej kolejności. 
Kościół ogołocony z pierwotnego wyposażenia w XIX w. Ołtarz wielki pseudogotycki z XIX w., wystrój malarski z okresu po 1908 r. Witraż we wschodnim oknie prezbiterium neogotycki ze sceną Zwiastowania NMP, w oknie zachodnim z postaciami partonów kościoła z 2004 r.
W trakcie prac renowacyjnych we wnętrzu świątyni w latach 2006-2007 odkryto na ścianach prezbiterium i korpusu nawowego, pod cienką warstwą pobiały, średniowieczne malowidła figuralne pochodzące najprawdopodobniej z przełomu XIV i XV w. W prezbiterium można m.in. podziwiać przedstawienia św. Franciszka, św. Jana Chrzciciela, Chrystusa na krzyżu.
Franciszkanie, kładący nacisk na wszelkiego rodzaju misteria w zakresie metod ewangelizacyjnych, organizowali m.in. misteria pasyjne, gdzie głównym elementem była monumentalna, licząca 2,7 m rzeźba Chrystusa z ok. 1380 r., o ruchomych ramionach, umożliwiających zdejmowanie jej z krzyża i składania do grobu. Obecnie jest przechowywana w kościele Świętych Janów. Tradycja przekazuje, iż rzeźba ta wisiała na krzyżu o wysokości kilkunastu metrów. Z przebitego boku, dzięki znajdującemu się wewnątrz zbiorniczkowi, wyciekał płyn imitujący krew. Jest to jedna z dwóch rzeźb tego typu zachowana w Polsce i jedna z około czterdziestu, jakie są na świecie.
Franciszkanie rozwijali także kult świętych i błogosławionych, przede wszystkim franciszkanina, bł. Jana z Łobdowa.
 
W czasie reformacji konwent chełmiński całkowicie się rozpadł. 1 października 1539 r. nie było już w klasztorze zakonników, a biskup Tideman Giese oddał zabudowania przejściowo na potrzeby mieszczan toruńskich, którzy uciekli z Torunia w obawie przed szerzącą się tam epidemią. Kościół stał pusty przez ponad 40 lat. 
Po powrocie franciszkanów, w XVIII w. kościół otrzymał nowe wyposażenie: ołtarze boczne i organy. W 1630 r. do ołtarza głównego powstał obraz Matki Boskiej Porcjunkuli ze św. Franciszkiem. W 1644 r. ufundowano nowe stalle zakonne ozdobione licznymi, bogato złoconymi rzeźbami oraz scenami z życia św. Franciszka i św. Antoniego. Do kościoła dobudowano także cztery kaplice: Matki Bożej Bolesnej fundowaną przez wojewodę chełmińskiego Melchiora Wejhera; Krzyża Świętego, której fundatorem był wojewoda parnawski Jan Biberstein-Zawadzki, trzecią św. Antoniego Padewskiego zwaną Leskich, czwartą - fundował kasztelan chełmiński Olbrycht Czerski; wszystkie kaplice rozebrano w XIX w., po kasacji zakonu.
Wznowiono kult bł. Jana z Łobdowa. W 1617 r. gwardianem był wybitny muzyk doby baroku Wojciech Dembołęcki, pochodzący z pobliskich Konojad. Ten szlacheckiego pochodzenia franciszkanin zasłynął później jako kapelan lisowczyków. Jako gwardian nie tylko czuwał nad religijnym i materialnym poziomem życia konwentu, ale także komponował utwory muzyczne. Zapewne po zakończeniu prac remontowych, 8 września 1623 r., kościół doczekał się powtórnej konsekracji, której dokonał biskup Jan Kuczborski. W dwa lata później konwent chełmiński podniesiono do rangi siedziby kustodii obejmującej klasztory w Chełmży, Nieszawie, Inowrocławiu, Radziejowie, Dobrzyniu i Wyszogrodzie. W 1636 r. w chełmińskim klasztorze zebrała się kapituła franciszkańskiej prowincji polskiej.
 
  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   

Kontakt

tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
formularz kontaktowy
 
 
 
 
 
 
 
 
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Rabiańska 3 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do ich autorów lub właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
Polityka cookies
 
Jeżeli chcesz opublikować swój artykuł lub napisać do Toruńskiego Portalu Turystycznego ponieważ gdzieś do tekstu wkradł się błąd, chcesz nawiązać współpracę lub po prostu przekazać swoją opinię, możesz to zrobić używając adresu mailowego biuro@toruntour.pl. Żadna wiadomość nie pozostanie bez odpowiedzi!
 
Zostań naszym patronem. Poznaj szczegóły i możliwości tutaj