Kamienica ul. Szczytna 12
Te dwie połączone kamienice należały w 1703 r. do burmistrza toruńskiego, Johana Gottfrieda Rösnera, ściętego w 1724 r. w związku ze słynnym tumultem toruńskim. W 2. poł. XVIII w. były własnością Alberta Borkowskiego - piwowara i burmistrza Torunia, a od 1780 r. burmistrza Johana Samuela Zerneke, którego potomek, Johan Daniel Zerneke przekazał kamienicę Kamlarii miejskiej w 1792 r. W 1840 r. Kamlaria sprzedaje kamienice szklarzowi Augustowi Heins, a ten gminie żydowskiej w 1843 r., która przystosowała je, wraz z sąsiednią pod nr 10, na swoje cele. W 1885 r. kamienice przestały istnieć, a na ich miejscu wzniesiono nowy budynek żydowski.
Ostatecznie kamienice miały formę barokową i były wzmajemnie połączone - jedna pełniła funkcję mieszkalną, druga magazynową. Była typową toruńską kamienicą patrycjuszowską sięgającą średniowiecza (o kamienicach toruńskich tutaj): wysoką, trójosiową, w dolnej części w trakcie przednim posiadała wysoką sień, wyżej 3 kondygnacje z układem dwutraktowym i tylnymi oficynami.W 2. poł. XVII w. kamienica ta została wyposażona w niezwykłej wartości artystycznej kręcone, drewniane schody prowadzące z wysokiej sieni (i jednocześnie będące jej największą ozdobą) na wyższe kondygnacje. Schody takie były bardzo charakterystyczne dla barokowych kamienic toruńskich, gdańskich, elbląskich i północnoeuropejskich; wraz z całym pozostałym wyposażeniem wnętrza jednocześnie świadczyły o zamożności właściclela i jego ideologii kulturowej oraz o kulturze dawnego Torunia. Do dziś zachowało się w Toruniu ledwie kilka w podobnym typie i w skromniejszej szacie.
Schody te były jednym z głównych elementów decydujących o wartościach kulturowych i historycznych całej kamienicy. Niestety w czasie całkowitej przebudowy kamienicy w 1885 r. zostały przeniesione do Ratusza Staromiejskiego na przechowanie. Jednak w 1891 r. jako dar od miasta zostały przekazane do zamku w Malborku, który przechodził wtedy renowację prowadzoną przez Konrada Steinbrechta (1849-1923). Sam Steinbrecht zapewne musiał przyczynić się do tego i "zachęcić" władze Torunia do przekazania daru. Wcześniej bowiem, starając się o uzyskanie stypendium z fundacji Louis-Boissoneta, która ogłosiła konkurs na pracę o średniowiecznych zabytkach Torunia, odbył podróż naukową po dawnym państwie krzyżackim. Rok później już jako pracownik niemieckiego Ministerstwa Wyznań Religijnych otrzymał to stypendium, zyskując uznanie środowiska niemieckich architektów i historyków sztuki. Jego monografia „Thorn im Mittelalter” wywarła także wielkie wrażenie na ministrze wyznań religijnych, który w 1882 r. powierzył Steinbrechtowi kierownictwo Zarządu Odbudowy Zamku w Malborku.
Po bokach wejścia na schody znajdowały się dwie figury alegoryczne: postać kobieca w greckiej szacie oraz efeb z wieńcem róż na głowie, a balustrady pokryte były wspaniałą snycerską ornamentyką ażurową w formie liści akantu wijących się esownicowo w rombowych ramach, również bogato opracowanych rzeźbiarsko.
Oprac. Arkadiusz Skonieczny, data publikacji: 11-08-2013
