Kolegium jezuickie

 
Kolegium jezuickie było w dawnym Toruniu drugą, po Gimnazjum Akademickim, szkołą wyższą, choć nie osiągnęło tak wysokiego poziomu i prestiżu jak Gimnazjum.
Zachowany do dziś budynek kolegium pozbawiony jest niestety dawnych bogatych ornamentów fasad
 
 
Lokalizacja
Stare Miasto, ul. św. Jana 1/3
220 m na płd. od Rynku Staromiejskiego
 
Obecnie istniejący gmach dawnego kolegium został wzniesiony dzięki wsparciu m.in. S. K. Dąmbskiego, biskupa kujawskiego, w 1698 roku, na miejscu wcześniejszych domów gotyckich, z których jeden mieścił szkołę miejską przy kościele Świętojańskim, istniejącą tu od ok. 1247 r.
Niestety współczesne jego fasady są bardzo skromne w porównianiu z oryginałem. Dawne barokowe fasady były bowiem pokryte bogatymi dekoracjami stiukowymi, podobnymi do tych, pokrywających kamienicę pod Gwiazdą, Łuk Cezara, czy Pałac Dąmbskich. Ponadto zdobiły ją także barwne malowidła. Po II rozbiorze w 1793 r., kiedy Toruń trafił pod panowanie pruskie (>>>), kolegium wraz z zakonem jezuitów zostało zlikwidowane, a gmach został przebudowany i adaptowany na siedzibę urzędów i następnie na koszary wojskowe; usunięto m.in. piękną sztukaterię z fasad.
W latach 1970-1972 budynek był restaurowany, kiedy to przywrócono mu, choć nie w pełni, formy barokowe z klasycystyczną fasadą i odsłonięto fragment gotyckiej wnęki z polichromiami od ul. Św. Jana.
Obecnie mieści policealną szkołę medyczną.
 
 
Kolegium jezuickie na rysunku Georga Friedricha Steinera, poł. XVIII w. Widok od płn.-wsch.
 
 
Katolickie kolegium jezuickie było drugą w dawnym Toruniu obok protestanckiego Gimnazjum Akademickiego szkołą typu gimnazjalnego. Jednak w związku z tym, że była to szkoła katolicka, nie odegrała tak znaczącej roli w kształtowaniu życia kulturalnego i intelektualnego Torunia przedrozbiorowego (zdominowanego przez protestantyzm) jak wspomniane Gimnazjum Akademickie.
 
Osiedlenie przez biskupa chełmińskiego Piotra Kostkę w protestanckim Toruniu jezuitów i założenie tu kolegium było reakcją na rozkwitający w Toruniu protestantyzm, zwłaszcza po wydanym dla Torunia przez króla Zygmunta Augusta w 1558 r. przywileju wolności wyznania. Kolegium jezuickie miało stanowić silny ośrodek kontrreformacji oraz kształcić i wychowywać katolicką młodzież w duchu opozycji wobec innowierców. 
Akt erekcyjny wydano w 1593 r., jednak ze względu na opór Rady toruńskiej pierwsi jezuici zaczęli działalność trzy lata później, a nauczanie w kolegium rozpoczęto dopiero w 1605 r. Kolegium ulokowano w gotyckich zabudowaniach dawnej szkoły miejskiej-parafialnej przy kościele Świętojańskim, a ze względu na problemy z utrzymaniem się jezuitów w Toruniu (którzy w ciągu następnych dziesięcileci byli kilkakrotnie wypędzani z Torunia), budowa nowego, większego gmachu nie następowała. Dopiero po zaangażowaniu się w sprawę i wsparciu finansowym biskupa sąsiedniej diecezji kujawskiej, Stanisława Kazimierza Dąmbskiego i siostry przełożonej Benedyktynek toruńskich, Anny Paprockiej, przekształcono gotyckie zabudowania dawnej szkoły i wybudowano w latach 1691-1698 na ich miejscu okazały gmach dla Kolegium.

Szczyt swojego rozwoju szkoła ta osiągnęła w latach 30 XVIII w. Kolegium zyskało wtedy rangę akademii, ustępując poziomem jedynie kolegium jezuickiemu w Poznaniu. Poza naukami humanistycznymi nauczano tu też muzyki.
Jednym z uczniów toruńskiego kolegium jezuickiego był Andrzej Zamoyski (1716-1792) twórca tzw. Kodeksu Zamoyskiego - zbioru praw sądowych, 1778 r.
 
Kolegium jezuickie na rysunku Georga Friedricha Steinera, poł. XVIII w. Widok od płn.
 
  
Jego dawne okazałe barokowe fasady (od ul. Św. Jana i od ul. Łaziennej) były pokryte bogatymi dekoracjami stiukowymi. Zdobiły je także barwne malowidła o tematyce alegorycznej w medalionach stiukowych, sławiące katolicyzm i zakon jezuicki, uzupełniane sentencjami łacińskimi. Autorem tej wspaniałej dekoracji był Jakub Wilant, Jezuita, członek konwentu toruńskiego. Mimo niechęci protestanckiego Torunia wobec Jezuitów ten gmach uznawany był za jedną z największych ozdób miasta.
 
Po roku 1793 i włączeniu Torunia w ramach II rozbioru Polski do Królestwa Prus, gmach dawnego kolegium został przebudowany i adaptowany początkowo na siedzibę urzędów pruskich, a następnie na koszary wojskowe; z fasad usunięto m.in. piękną sztukaterię oraz westybul.
 
  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   
Kontakt
 
tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Bankowa 14/16/16 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
 
Osoby i instytucje chętne do współpracy prosimy o kontakt.