Epitafia w kościele Mariackim

Epitafia znajdujące się od XVI w. w toruńskim kościele Mariackim są wyjątkowym w skali ogólnopolskiej zabytkiem sztuki. Po pierwsze są to obiekty o wysokim poziomie artystycznym, po drugie w przeważającej liczbie wykonane są w stylu manieryzmu niderlandzkiego charakterystycznego dla kultury północnych miast protestanckich, a niespotykanego w miastach polskich i po trzecie wreszcie - dedykowane są osobom stanu mieszczańskiego (protestantom), a nie duchownego czy szlacheckiego (katolikom), jak w wielu innych miastach polskich.
Epitafia tutejsze powstały w okresie użytkowania kościoła Mariackiego przez luteran i kalwinów, a więc w okresie nowożytnej świetności Torunia, w czasach dominacji protestantyzmu nad katolicyzmem w Toruniu.
To właśnie w tym okresie kościół Mariacki był ośrodkiem protestanckich, bogatych mieszczan i patrycjatu Torunia, dlatego tu spotykamy epitafia prawie wyłącznie mieszczańskie. 
 
Obrazy epitafijne z Torunia (zarówno w kościele Mariackim, jak i częściowo w katedrze Świętojańskiej) wiążą się z tradycjami malarstwa północnego 1. połowy XVI w., którego wpływy i tradycje sięgały również na 1. połowę XVII w. do warsztatów takich jak toruńskie czy gdańskie.
Zasadnicze cechy tego wielowarstwowego laserunkowego malarstwa epitafijnego wywodzą się w prostej lini od niderlandzkiego warsztatu braci van Eycków. Przemiany jakie przechodziło malarstwo sztalugowe na przestrzeni XVI w. były spowodowane ciągłymi poszukiwaniami i udoskonaleniami natury technicznej oraz technologicznej i to zarówno na północy jak i na południu Europy. Wymiana doświadczeń artystycznych i technicznych między tymi rejonami była w owym okresie bardzo szeroka i owocna. Spowodowało to wytworzenie się w malarstwie północnoeuropejskim XVI w. pewnych specyficznych cech, które w tradycyjnym systemie wykreowały nowy model będący konglomeratem starych głęboko zakorzenionych metod z nowymi prądami występującymi najpierw w sztuce włoskiej na przełomie XV i XVI w.
Doskonały przykład tych przemian stanowią właśnie obrazy toruńskie. Każdy z nich zawiera pewne odchylenie od klasycznych norm stosowanych w europejskim malarstwie północnym XVI w.
 
Epitafia protestanckie, pomimo religijnych odniesień i nawiązań w swojej ornamentyce, służyły przede wszystkim przekazaniu informacji o doczesnej chwale poszczególnych upamiętnianych osób i ich rodów. Luterańska i kalwińska doktryna religijna nie stosowała bowiem modlitw za zmarłych, o których zbawieniu lub potępieniu decydować miał sam Bóg.
 
Do dziś zachowane epitafia protestanckie w toruńskim kościele Mariackim są ledwie fragmentem z dawnej dużej ich liczby. Kościół ten, jako główna świątynia Torunia był przez niemal 200 lat prawdziwym panteonem toruńskiej elity patrycjuszowskiej.

Epitafium von der Linde, 1584 r.

To najstarsze epitafium w kościele Mariackim poświęcone jest patrycjuszowskiej rodzinie von der Linde, która odgrywała znaczącą rolę w Toruniu już od XIV w.
Centralnym elementem jest obraz z przedstawieniem Sądu Ostatecznego, ujęty ozdobnym drewnianym obramieniem architektonicznym z jońskimi kolumnami o trzonach zdobionych w dolnej części ornamentem okuciowym, typowym dla stosowanego w nowożytnym Toruniu manieryzmu niderlandzkiego. Zresztą sam obraz również ma cechy tego stylu. Kolumny wsprate są na cokołach z wyobrażeniami serca, z którego wyrastają kwiaty Nieśmiertelności. Pomiędzy cokołami, poniżej obrazu, umieszczona jest tablica inskrypcyjna, która szczególnie wzmiankuje burmistrza Nicolasa von der Linde, zmarłego w 1563 r. i jego syna Nicolasa zmarłego w 1574 r. oraz ich żony: Annę Fridewald (zm. 1557 r.) i Barbarę Ficken (zm. 1584 r.).
Scena Sądu Ostatecznego rozgrywa się na tle rozległego krajobrazu.
► Więcej >>>

Epitafium Mochingerów, po 1590 r.

Dzieło zostało wykonane w stylu manieryzmu niderlandzkiego. Znajduje się na zachodnim południowym filarze międzynawowym w toruńskim kościele Mariackim.
W zwieńczeniu widoczne dwa tonda z herbami Mochingerów (po lewej) i Strobandów. Herbom towarzyszą alegoryczne figury Wiary, Nadziei i Miłości.
W środkowej częsci obraz ze sceną Wskrzeszenia Łazarza, ukazaną w ciemnym wnętrzu skalnej pieczary, pełniącej funkcję grobowca. Przez wejście widać rozległy krajobraz i dalsze postaci spieszące obejrzeć niecodzienne wydarzenie. 
Po bokach obrazu rzeźbione figury kariatyd przedstawiających Mądrość i Sprawiedliwość.
Obraz dolny przedstawia klęczących członków rodziny Mochingerów (na przeciw siebie Katarzyna ze Strobandów (zm. 1604) i Martin Mochinger (1537-1590), za którym klęczą synowie). Całość obramowana jest kotarami, zza których wyłania się wnętrze kościoła. Postaci ukazane zostały we współczesnych strojach z charakterystycznymi białymi kryzami (zobacz: Jak ubierali się dawni torunianie).
► Więcej >>>

Epitafium Strobandów, 1590 r.

Znajduje się w nawie południowej kościoła Mariackiego. Poświęcone jest Christianowi Strobandowi (1482-1531) i jego synowi, Johanowi (1511-1585) oraz ich żonom: Annie Stetten z Gdańska (1490-1560) i Margarethe Esken z Torunia (1515-1563).
Zostało ufundowane przez Heinricha Strobanda (syna Johana) - najwybitniejszego prezydenta w dziejach Torunia. Wykonane w gdańskim warsztacie Willema van dem Blocke.
Epitafium jest dwójdzielne, każdemu ze Strobandów poświęcona została osobna tablica inskrypcyjna. Po bokach i pomiędzy tablicami umieszczono trzy kariatydy - figury alegoryczne, od lewej: Wiara, Miłość (niezachowana), Nadzieja.
Poniżej znajdują się owalne tablic inskrypcyjne obu żon.
► Więcej >>>
 

Epitafium Neisserów, 1594 r.

Dzieło to uznawane jest za najlepsze spośród toruńskich epitafiów. Wykonane w stylu manieryzmu niderlandzkiego w 1594 r. przez malarza Fabiana i rzeźbiarza Macieja Neisserów, którzy stworzyli to epitafium dla zmarłych rodziców.
Epitafium ma dla Torunia szczególne znaczenie nie tylko jako doskonałe dzieło sztuki snycerskiej i malarskiej w charakterystycznym dla protestanckich miast północnych stylu, ale również dlatego, że w obrazie górnym ze sceną Chrztu Chrystusa (164 x 138 cm) występuje nadwiślańska panorama Torunia. Widok miasta jest najstarszą z zachowanych do dziś panoram i stanowi schemat dla późniejszych panoram w malarstwie i grafice. Obraz dolny (66 x 103 cm) przedstawia rodzinny portret zbiorowy na tle antykizującego wnętrza kościoła i kotar.
► Więcej >>>

Epitafium Johanna Muck von Muckendorf, po 1633 r.

Pomnik poświęcony jest zmarłemu w wieku 17 lat uczniowi słynnego Gimnazjum Akademickiego, jedynemu synowi Georga Mucka von Muckendorf, radcy dworu księcia legnickiego.
Głównym elementem jest czarna tablica inskrypcyjna, po bokach której znajdują się okazałe uszaki z ornamentem małżowinowo-chrząstkowym. W nichh umieszczone są po dwie tarcze herbowe w tondach i główki puttów.
Nad i pod tablicą główną znajdują się dwie znacznie mniejsze tablice.
Epitafium zwieńczone jest kolejnym kartuszem z różą wśród cierni i hebrajskim napisem Jahwe w promienistym otoczeniu.
► Więcej >>>

Epitafium Anny z Leszczyńskich Potockiej, po 1653 r.

Epitafium Anny z Leszczyńskich Potockiej jest jednym z niewielu epitafiów w toruńskim kościele Mariackim poświęconych przedstawicielom szlachty, tj. osobom spoza stanu mieszczańskiego. Anna z Leszczyńskich Potocka (1615-1653) była wyznania luterańskiego. Związana była z najgłośniejszymi rodami Rzeczypospolitej.
Bezpośrednim wzorcem dla tego epitafium był portal mauzoleum królewny Anny Wazy z tego samego toruńskiego kościoła.
► Więcej >>>

Epitafium Antona i Cathariny Stadtländer, 1683 r.

Pomnik ku pamięci chirurga i lekarza miejskiego toruńskiego (1624-1704) i jego żony z domu Bliwernitz wisi na ścianie północnej prezbiterium toruńskiego kościoła Mariackiego. W obecne miejsce został przeniesiony w latach 30. XX w. ze wschodniej ściany nawy południowej.
Centrum stanowi brązowa płaskorzeźbiona scena Wskrzeszenia Łazarza, po bokach której stoją dwie kamienne figury alegorii: Wiara z księgą (po lewej) i Nadzieja z kotwicą. Obok nich, na zewnątrz epitafium dwa uszaki z główkami puttów i czarnymi, pustymi tondami.
Nad gzymsem, po bokach dwa kolejne putta, leżące, trzymają zegar i czaszkę - symbole przemijania.
Całość wieńczy kolejna figura alegoiryczna stojąca na postumencie wspartym na główce putta.
W dolnej części epitafium rozbudowany zwis z tablicą inskrypcyjną.
Epitafium utrzymane w stylu nidrlandzkiego manieryzmu stosowanego w sztuce i architekturze toruńskiej.

Epitafium Wolffa von Pistorius, 1703 r.

Wisi na ścianie południowej prezbiterium kościoła Mariackiego. Ma formę tarczy herbowej w otoczeniu wyobrażeniami wielu róznych rodzajów broni. Wolff von Pistorius był pułkownikiem wojsk polskich i saskich.
W dolnej części znajduje się niewielka tablica z inskrypcją w jęz. niemieckim, w tłumaczeniu: "co Bóg czyni jest najlepsze".

Epitafium Brygidy i Marcelego Zielińskich, 1801-1816

To jedyne epitafium w toruńskim kościele Mariackim poświęcone osobom wyznania katolickiego. Powstało w czasach, gdy kościół po odebraniu w 1724 r. protestantom (luteranom) znajdował się w rękach katolickich (bernardynów).
Epitafium znajduje się na ścianie południowej w prezbiterium. Dwa klasycysctyczne portrety upamiętnianych osób znajdują się pod koroną, z której wyłania się otaczająca te portrety barokowa kotara..
Marceli był starostą lipnowskim w okresie zaboru niemieckiego (pruskieg), stąd na obrazie przedstawiony został w pruskim mundurze urzędniczym. Poniżej portretów herby rodowe (pod portretem Brygidy herb Czapskich).
  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   

Kontakt

tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
formularz kontaktowy
 
 
 
 
 
 
 
 
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Rabiańska 3 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do ich autorów lub właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
Polityka cookies
 
Jeżeli chcesz opublikować swój artykuł lub napisać do Toruńskiego Portalu Turystycznego ponieważ gdzieś do tekstu wkradł się błąd, chcesz nawiązać współpracę lub po prostu przekazać swoją opinię, możesz to zrobić używając adresu mailowego biuro@toruntour.pl. Żadna wiadomość nie pozostanie bez odpowiedzi!
 
Zostań naszym patronem. Poznaj szczegóły i możliwości tutaj