Kościół św. Jakuba

fot. Pko CC BY-SA 4.0

Kościół św. Jakuba to główna świątynia Nowego Miasta Torunia. Ale przede wszystkim to przykład wybitnej klasy XIV-wiecznej architektury gotyckiej, o czym świadczy m.in. system konstrukcyjny oraz wysoka ranga artystyczna dekoracji architektonicznej i wystroju malarskiego wnętrza.

 

Kościół św. Jakuba jest jednym z najznakomitszych przykładów architektury gotyckiej na ziemiach polskich i należy do zabytków klasy światowej (zobacz: Architektura Torunia). O jego wyjątkowych walorach artystycznych świadczy m.in. niezwykle udane nadanie prostokątnemu prezbiterium sugestywnej iluzji zamknięcia wieolobocznego poprzez specyficzną formę jego sklepienia i ukośne ustawienie przypór zewnętrznych. Wspaniały wielopłaszczyznowy wschodni szczyt prezbiterium, o bogatej dekoracji maswerkowej, jest zaliczany do najlepszych osiągnięć architektury tego typu.
 
O niepowtarzalnym i oryginalnym charakterze świątyni decyduje ponadto bogactwo dekoracji, forma detali i użycie różnobarwnie glazurowanej cegły. Również i inne rozwiązania architektoniczne, jak np. zastosowanie wewnątrz sklepienia gwiaździstego, należy uznać za niezwykle twórcze, a w tych wymiarach najwcześniejsze w środkowo-wschodniej Europie; dopiero z Torunia motyw ten przechodzi do zachodnich Niemiec.
 
Kościół świętojakubski różni się od pozostałych gotyckich świątyń toruńskich przede wszystkim zastosowaniem układu bazylikowego, w którym nawy boczne są niższe od nawy głównej.
Wyjątkowy jest też rzadko spotykany na ziemiach polskich system kontrukcyjny, polegający na przeniesieniu ciężaru sklepień nawy głównej za pomocą łuków odporowych na szkarpy naw bocznych. Dziś, po podwyższeniu naw bocznych w XV w., widoczny jest tylko jeden łuk odporowy nad dachem zakrystii.
Mimo swej monumentalności kościół św. Jakuba, dzięki wielu pięknym zdobieniom, jest delikatny i pełen wdzięku.
Zewnętrzną lekkość tworzą liczne sterczyny.
 
Poza architekurą unikatowość i wysoką rangę artystyczną kościoła tworzy wiele niezwykłych zabytków wyposażenie wnętrza, które zajmują ważne miejsce w historii sztuki polskiej (zobacz niżej).
 
Choć kamień węgielny pod budowę kościoła położono dopiero w 1309 r. - tj. 45 lat po założeniu Nowego Miasta Torunia - to wielu badaczy uznaje, że mieszkańcy tego miasta korzystali z wcześniejszej, tutaj stojącej świątyni drewnianej. Pewne jest natomiast, że budowę obecnego kościoła rozpoczęto w 1309 r. położeniem przez biskupa chełmińskiego Hermana kamienia węgielnego. Fakt ten został upamiętniony wyjątkowym napisem na dekoracyjnym fryzie z gotyckich glazurowanych płytek żółtych i zielonych, który obiega prezbiterium z zewnątrz, jak i wewnątrz.
Najstarszą częścią jest prezbiterium, zbudowane do roku 1320.
Fundatorem kościoła byli najprawdopodobniej Krzyżacy, chcąc poprzez wyjątkową formę, wysokie walory artystyczne i zdobność świątyni - nawiązujące do swoich indywidualnych preferencji - zaznaczyć swój prestiż, a jednocześnie kształtować w mieszkańcach miasta ich tożsamość i wspólną więź.
Świątynia ta nieprzerwanie od momentu powstania pełni funkcję kościoła parafialnego dla Nowego Miasta Torunia (w latach 1557-1667 była to parafia protestancka). Przez kilka wieków stanowiła także kościół klasztorny dla pobliskiego konwentu cysterek-benedyktynek.
 
Od 1408 r. w tym kościele działał wikariat Towarzystwa Jaszczurczego, na wpół tajnej antykrzyżackiej organizacji rycerstwa Ziemi Chełmińskiej; tutaj odbywali swoje tajne narady przeciw Krzyżakom.
Z kościołem św. Jakuba związanych jest kilka ważnych nazwisk okresu protestanckiego, jak np. Jacob Schwoger (działający też w staromiejskim kościele Świętojańskim) - w latach 1530-42 kapelan możnego cechu piwowarów (zobacz: Browary i piwo toruńskie w okresie przedrozbiorowym), krzewicel luteranizmu; w 1558 r. Jan Krakowczyk - kaznodzieja, tłumacz pism reformacyjnych z niemieckiego na polski; w latach 1574-79 Martin Murinius, autor polskiego przekładu Kroniki mistrzów pruskich, wydanego w Toruniu w 1582 r.; w latach 1586-1606 Kasper Gessner - tłumacz katechizmu Martina Lutra; w latach 1584-1605 Konrad Graser - znany prawnik, profesor hebrajskiego i teologii w słynnej toruńskiej uczelni półwyższej, Gimnazjum Akademickim.
 
W 1950 r. w podziemiach kościoła został pochowany biskup wygnaniec, Adolf Piotr Szelążek (1865-1950), ordynariusz diecezji Łuckiej na Wołyniu i więzień władzy radzieckiej w Kijowie, założyciel Zgromadzenia Sióstr świętej Teresy od Dzieciątka Jezus.
 
Lokalizacja najważniejszych zabytków kościoła. Kliknij aby powiększyć
 
 
Zobacz też:
Powrót do:
 
INFO
 
 
Lokalizacja
Nowe Miasto, Rynek Nowomiejski / ul. św. Jakuba
600 m na wschód od Rynku Staromiejskiego
 
 
 
Msze św.:
- w dni powszednie: 7.00, 8.30, 18.00
- w niedziele i święta: 7.00, 8.30, 10.00, 11.30. 13.00, 18.30
 
Zwiedzanie:
Kościół jest dozorowany i do zwiedzania udostępniony w sezonie letnim (od maja do końca sierpnia) od poniedziałku do soboty w godz. 10 - 16, w niedziele w godz. 14 - 16. Wstęp jest bezpłatny, jednak wypada złożyć jakiś datek, tym bardziej, że ten wyjątkowy zabytek wymaga wielu dalszych prac renowacyjnych.
W pozostałych okresach wejście możliwe jest tylko do kruchty, która od całego wnętrza oddzielona jest kratą.
 
Zwiedzanie z przewodnikiem:
BTP Przewodnicy Toruńscy, Toruński Serwis Turystyczny, ul. Bankowa 14/16/16, tel. 60 08 24 929
Rezerwacje zwiedzania: e-mail: biuro@przewodnicy.torun.pl.
 
 

Galeria zdjęć

Najcenniejsze zabytki wnętrza kościoła św. Jakuba:

  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   
Kontakt
 
tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Bankowa 14/16/16 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
 
Osoby i instytucje chętne do współpracy prosimy o kontakt.