Stary Toruń

Miejsce pierwotnej lokacji Torunia w 1232 r. (lub 1233 r.)
 
 
Lokalizacja
powiat toruński, gmina Zławieś Wielka
9 km na zach. od Rynku Staromiejskiego
 
Stary Toruń to dziś niewielka wioska położona między GórskiemPortem Drzewnym.
Stary Toruń jest miejscem, w którym w 1231 r. osiedlili się Krzyżacy po sprowadzeniu ich przez księcia mazowieckiego Konrada na Ziemię Chełmińską, zakładając tutaj - przy przeprawie przez Wisłę - gród warowny pod nazwą Thorun (Toruń). Owa wiślana przeprawa (w miejscu gdzie Wisła była płytka i miała szerokość ok. 1,5 km) funkcjonowała już od około IX-X w. (wcześniej również w czasach rzymskich prowadził tędy szlak bursztynowy), a od południa (od Kujaw) prowadziła do niej droga wzdłuż uchodzącej do Wisły Strugi Zielonej (zwanej też Wierdzelewą). Przeprawa ta po obu brzegach Wisły była obwarowana ostrokołami i zasiekami, a na południowym (kujawskim) brzegu Wisły leżała przy niej miejscowość Wierdzelew (dziś nieistniejąca). Tędy biegł ważny szlak z południa do Ziemi Chełmińskiej i Prus, tędy w 1223 r. prowadziły także dwie krucjaty książąt piastowskich przeciwko Prusom, tędy w 1231 r. przeprawili się pierwsi Krzyżacy.
Wg zapisu XIV-wiecznej kroniki Piotra z Duisburga, ta pierwsza krzyżacka warownia powstała na - lub raczej wokół - potężnego dębu (>>>).
Przy wiślanej przeprawie na północnym brzegu Wisły przy obecnym wejściu do Portu Drzewnego założyli Krzyżacy obóz warowny (i siedzibę swego konwentu). Było to prawdopodobnie w miejscu, w którym w 1222 r. wymieniony został gród Turn (który w tymże roku Konrad mazowiecki nadał biskupowi pruskiemu Chrystianowi i pozostałości którego mogły być wykorzystane przez Krzyżaków).
Wkrótce - w 1232 r. (lub 1233 r.) lokowali tu miasto Thorun (Toruń) wyznaczając mu powierzchnię ok. 10 ha. Teren ten nie był jednak dogodny, bo ulegał niewątpliwie częstym zalewom Wisły. Dlatego gdy w 1235 r. wyjaśniono zasięg posiadłości biskupstwa kujawskiego na północnym brzegu Wisły, których zachodnim krańcem stała się Góra Biskupia (mons episcopi), zwana później Górą św. Jakuba, zdecydowali Krzyżacy w 1236 r. o translokowaniu (przeniesieniu) miasta Torunia na miejsce obecne - wyższy i bezpieczniejszy brzeg Wisły, w okolice, gdzie wcześniej znajdował się gród Postolsk. Na miejscu tego grodu, na niewielkim wzniesieniu nad Wisłą rozpoczęto budowę zamku krzyżackiego
 
Po tym czasie utrwaliła się nazwa Stary Toruń na miejsce pierwotnego krzyżackiego grodu warownego i pierwotnej lokacji Torunia.
 
W 2008 r. w Starym Toruniu ustawiono kamień z tablicą pamiątkową, upamiętniając lokowanie Torunia w 1233 r. w tym miejscu.
Treść tablicy jest jednak nieprecyzyjna, bowiem kamień nie stoi w miejscu, które w wyniku badań archeologicznych z lat 2016-2018 zostało określone jako pierwotna lokacja Torunia.
 
 
 
 
W Starym Toruniu rozwinęłą się później osada wiejska. W 1346 r. tutejszy kościół św. Jana Chrzciciela został uposażony przez wielkiego mistrza krzyżackiego Henryka Dusemera okolicznymi wioskami (Górskiem, Przysiekiem, Smolnem).
W 1454 r. król Kazimierz Jagiellończyk nadał wieś Tilemanowi von Wege z Torunia. W trzy lata później folwark należał do Gabriela Bażyńskiego, jednego z przywódców Związku Pruskiego. W końcu XV w. doszło do sporu pomiędzy Radą miejską Torunia a rodziną von Wege o folwark w Starym Toruniu, który został załagodzony przez króla Aleksandra Jagiellończyka w 1505 r.
W 1514 r. król Zygmunt I Stary przekazał folwark w Starym Toruniu miastu Toruniowi na wieczność oraz nakazał toruńskiej Radzie  przywrócenie opieki duchowej i odbudowę kościoła w Starym Toruniu. Odtąd wchodził Stary Toruń w skład terytorium toruńskiego. Jednak już w 1528 r. parafię starotoruńską zlikwidowano, a  srebra kościelne przeniesiono do kościoła Świętojańskiego w Toruniu.
Stary Toruń był pierwszą miejscowością, do której w 1574 r. władze Torunia sprowadziły osadników menonickich z Holandii (olendrów). Rozpoczęli oni w 1586 r. budowę nowych wałów przeciwpowodziowych wzdłuż Wisły i rowów melioracyjnych na terenie niziny nadwiślańskiej. Najprawdopodobniej w pewnym miejscu usypanego wału znajdował się starotoruński kościół, którego jak dotąd archeolodzy nie odnaleźli.
Latem 1937 r. w okolicach Starego Torunia reżyserzy Jan Zarzycki i Aleksander Ford nakręcili film obyczajowy „Ludzie Wisły”.  Jedną z ról zagrał Kazimierz Opaliński, a słowa piosenek napisał Władysław Broniewski.
  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   
Kontakt
 
tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Bankowa 14/16/16 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
 
Osoby i instytucje chętne do współpracy prosimy o kontakt.