Rybaki

To historyczny obszar w Toruniu, nad Wisłą, w południowej części obecnego Przedmieścia Bydgoskiego. Obecnie lokalizowany w okolicach Portu Zimowego, ulic Rybaki, ks. Popiełuszki (dawniej Portowa), chociaż pierwotnie (już od XIII w.) obszar nazywany Rybakami leżał dalej na wschód - bliżej południowo-zachodniego narożnika Starego Miasta Torunia i wchodził w skład dzielnicy portowej.
 
Wschodni odcinek ulicy Rybaki leży ok. 700 m na zachód od Rynku Staromiejskiego, łatwo więc dostać się tu pieszo.
 
Ulica Rybaki, będąca osią dzielnicy o tej samej nazwie, ciągnie się równoleżnikowo na długości ok. 925 m. W swej wschodniej części biegnie poniżej wyższej terasy wiślanej,, następnie wznosi się na nią i dalej prowadzi na wyższym poziomie w kierunku Parku Na Bydgoskim Przedmieściu.
 
Nazwa pochodzi od istniejącego jeszcze w czasach przed translokacją Torunia w 1236 r. osiedla rybackiego, położonego w okolicach dzisiejszych Koszar Racławickich.
W średniowieczu wyróżniano Małe Rybaki (między Bramą Ducha Św. a Wisłą) i Wielkie Rybaki (w okolicach obecnej Grodzy V).
Na Małych Rybakach stał m.in. otoczony swoim murem obronnym zespół klasztoru benedyktynek-cysterek z kościołem Ducha św. i szpitalem. Ponadto licznie zamieszkiwali tu rybacy, flisacy. Do mieszkających nad Wisłą rybaków należała straż nad rzeką w wypadkach powodzi i gęstej kry przy ruszaniu lodów. Osiedle to związane było z portem wiślanym.
Z kolei Wielkie Rybaki (zwane też Żabieńcem) leżały dalej na zachód, w obszarze między dzisiejszym wschodnim krańcem ul. Rybaki, wspomnianą Grodzą V a Wisłą. Od północy natomiast obszar ten zamykała dość wysoka skarpa, na której biegła droga od Bramy Ducha Św. w kierunku cegielni i stoczni położonych nad Wisłą w okolicach dzisiejszego wschodniego krańca ul. Rybaki.
Były tu zagrody rybackie, flisackie, młyn wodny (tzw. Żabi Młyn (Froschmühle), powstały po 1262 r. i istniejący do XVI w.) nad nieistniejącą dziś strugą Czerwoną Wodą oraz wiatraki. Na miejscu Żabiego Młyna w XVIII w. zbudowano tartak, zburzony jednak w 1811 r. W najbliższej odległości od Żabiego Młyna, nad Wisłą powstała w XIII w. najstarsza stocznia toruńska, a po 1330 r. w jej pobliżu założono cegielnię miejską, zwaną później "najbliższą" (dla odróżnienia kolejnych cegielni powstałych po 1401 r. na terenie obecnego Ogrodu ZoobotanicznegoParku na Bydgoskim Przedmieściu - zobacz: Dawne cegielnie toruńskie). Przy cegielniach mieszkali strycharze, kamieniarze i garncarze.
Obecnie nie zachowały się żadne z tych budowli.
Jednak największą część Wielkich Rybaków, zwłaszcza w ich wschodniej części zajmowały ogrody, liczące łacznie ok. 5 ha powierzchni. Położone na niewielkim stoku o południowej wystawie, tuż przy nawadniającej Czerwonej Strudze, posiadały dużą wartość i w średniowieczu były własnością toruńskiego patrycjatu. Znajdowały sie tu wtedy też winnice (zobacz: Uprawa winorośli w Toruniu). W XVIII w. Żabieniec należał do najgęściej zaludnionych i najbardziej „spolonizowanych” przedmieść, całkowicie niemal zamieszkałym przez ludność katolicką.
W XVIII w. zdecydowanie przeważali tu sternicy, a więc szyprowie statków wiślanych. Wraz z nasilającym się kryzysem handlu wiślanego, a szczególnie handlu zbożowego, grupa ta straciła swoją dominującą pozycję. Dość wyraźnie natomiast zaznaczył się udział rybaków oraz przedstawicieli nieznanych profesji, wśród których przeważali robotnicy – pracownicy dniówkowi.
Wśród głównych najemców pojawili się też flisacy.
W XVIII w. Rybaki stanowiły najbardziej zaludnione przedmieście Torunia wobec zniszczenia (spalenia w czasie oblężenia Torunia przez Szwedów w 1703 r.) przedmieść północnych: Chełmińskiego, Polskiej Wsi.
 
Żabieniec przestał istnieć na początku XIX w. Domy zostały zburzone podczas napoleońskiej przebudowy wałów (zobacz: Toruń napoleoński. Napoleon w Toruniu). Ostatecznego wykupu działek i wypłaty odszkodowań ich dotychczasowym właścicielom dokonali Prusacy po 1815 r.
W związku z rozwojem funkcji militarnej Torunia i rozbudową Twierdzy Toruń na początku XIX wieku nastąpiła likwidacja dawnego przedmieścia Rybaki. W dzisiejszym miejscu i kształcie Rybaki zaczęły rozwijać się w połowie XIX w. Do dziś przy wschodnim odnicinku ul. Rybaki zachowały się stylowe drewniane domy rybackie z połowy i 2. połowy XIX w. Z kolei w zachodnim odcinku powstawały wtedy duże secesyjne i eklektyczne kamienice czynszowe.
 

 
 
Wędrując ulicą Rybaki odnaleźć można klimat i nastrój dawnej osady rybackiej i działalności związanej z istniejącym tu od 1879 r. Portem Zimowym.
 
Jednym z najstarszych i najbardziej historycznych tutejszych obiektów jest drewniany dom z 1853 r. (na co wskazuje stylowa chorągiewka) przy ul. Rybaki 9/11
W 2. poł. XIX w. mieściła się tutaj urokliwa gospoda "Thalgarten" ("Ogród w dolinie"), szeroko znana w całym Toruniu. Gości przyciągać miały specjały w postaci andrutów i zupy rakowej oraz przyjemne położenie. W czasach polskich - w latach 20. XX w. działała tu restauracja kawiarnia "Szwajcarska Dolina", która jednak zlikwidowana została w latach 30. Od tego czasu do dziś budynek pełni funkcję wyłącznie mieszkalną
 
 
Prostopadle do Wisły biegnie po skarpie wyższej terasy wiślanej ulica Stroma, łącząc ją z niższą terasą zalewową. Jednocześnie łączy ul. Rybaki (na wyższej terasie) z ul. Popiełuszki (na terasie zalewowej).
Ulica wyróżnia się swoim genius loci nie tylko ze względu na stromy bieg, ale też poprzez swoją zabudowę. Dominują tu budynki z tzw. pruskiego muru nadające specyficznego klimatu temu miejscu. Sprzyja temu też lokalizacja ulicy w zacisznej okolicy.
► Zobacz tutaj

 

Przy skrzyżowaniu ul. Rybaki z ul. Ignacego Danielewskiego stoją dwie duże kamienice. W tej pod nr 47, z 1898 roku, mieszkał w latach 1920-1924 Artur Górski (1870-1959), znany pisarz i krytyk, twórca pojęcia "Młoda Polska"; w latach 1949-1957 mieścił się tu Dom Studencki nr 3 Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, mieszczący 146 studentów.
Natomiast pod nr 45, w kamienicy z 1910 roku, mieszkał Marian Sydow (1890-1948), znany miłośnik historii i zabytków Torunia.
 
 
Na zamknięciu brukowanej ulicy Ignacego Danielewskiego (przy której też stoją ciekawe kamienice z przełomu XIX i XX w. z detalami zdobniczymi na fasadach) znajduje się pałacyk z ogrodem, położony nad krawędzią wyższej terasy wiślanej.
Dwuskrzydłowy budynek projektu spółki "Die Saalecker Werkstaetten" z Turyngii, powstał w 1910 r. dla Gustava Weese, właściciela toruńskiej fabryki pierników (zobacz: Dawna fabryka pierników Gustava Weese).
► Zobacz tutaj
 
  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   
Kontakt
 
tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Bankowa 14/16/16 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
 
Osoby i instytucje chętne do współpracy prosimy o kontakt.