Unikatowe cechy Ratusza Staromiejskiego

 
Toruński Ratusz Staromiejski zaliczany jest do najwybitniejszych przykładów gotyckiej architektury mieszczańskiej w Europie. 
Powstał w okresie średniowiecznej świetności Torunia, następnie rozbudowany w kolejnym apogeum rozwoju Torunia - w czasach nowożytnych (zobacz: Królowa Wisły - Toruń w czasach świetności).
Wyjątkowość toruńskiego Ratusza Staromiejskiego polega na dwóch podstawowych faktach: wyjątkowości architektury i połączeniu wielu funkcji.
 

Architektura

Jest to jeden z najokazalszych gotyckich obiektów wielkomiejskich w Europie, jednocześnie reprezentujący doskonałe gotyckie formy. Stanowi odzwierciedlenie harmonijnych tendencji stylowych w Europie lat ok. 1400 r., oraz manifestację niezależności i siły politycznej i ekonomicznej hanzeatyckiego Torunia.
Powstanie tak okazałego i dumnego gmachu, czworobocznego swoistego "zamku miejskiego" z dziedzińcem i wysoką wieżą w typie feudalnych wież "ostatniej obrony" i przeciwstawianą wieży niedalekiego zamku krzyżackiego będącej siedzibą władcy feudalnego, miało być wyrazem rosnącej zamożności, potęgi mieszczaństwa toruńskiego oraz demonstrować ekonomiczne i polityczne uniezależnienie się od suwerena. Było więc też wyrazem kształtowania się politycznej opozycji wobec Krzyżaków, która ostatecznie pół wieku później (w 1454 r.) doprowadziła do wypowiedzenia im posłuszeństwa (zobacz: Toruń buntuje się przeciw Krzyżakom).
Budowę ratusza w obecnej formie architektonicznej Rada miejska rozpoczęła w 1391 r. (zastępując dotychczasowe zabudowania z XIII w.).  Dopiero dwa lata później wielki mistrz krzyżacki Konrad von Wallenrode na jej prośbę wydał przywilej - już tylko jako pro forma - zatwierdzający tę samodzielną budowę nowego Ratusza Staromiejskiego.
Elewacje zewnętrzne bryły ratusza są plastycznie członowane smukłymi, ostrołukowymi wnękami arkadowymi o bogato profilowanych krawędziach. To pomysł zaczerpnięty z architektury niderlandzkiej, nadający ogromnej bryle ratusza wizualnej lekkości.
 
 
Gotycka architektura ratusza została wzbogacona jego rozbudową w stylu manierystycznym w latach 1602-1605. Rozbudowa ta, polegająca m.in. na podwyższeniu budynku o jedno piętro, nie zatarła gotyckiej formy elewacji, ale szanując styl poprzedniej epoki wydłużyła owe ostrołukowe wnęki arkadowe. Ponadto pojawiły się - znowu charakterystyczne dla Torunia - elementy architektury manierystycznej niderlandzkiej: narożne 4 wieżyczki i bogato zdobione szczyty pośrodku każdej z 8 elewacji - zobacz więcej: Historia Ratusza Staromiejskiego.
 

Manifestacja miasta doskonałego i niezależnego

Ratusz w XVII w. znalazł się w apogeum swojego artystycznego i architektonicznego rozwoju, stając sie widocznym wyrazem dumnej niezawisłości toruńskiej republiki mieszczańskiej, wzbudzającym zachwyt współczesnych (zobacz: Toruń zachwyca).
Już od czasów średniowiecznej budowy w XIII w. duże znaczenie przy kolejnych modernizacjach i robudowach gmachu miała świadomość i dążność mieszczaństwa toruńskiego do samostanowienia, politycznego uniezależnienia się od władzy zwierzchniej - Krzyżaków. Monumentalny ratusz stał się symbolem tej dążności, wyrazem niezależności, potęgi gospodarczej i siły politycznej Torunia. Wieża, będąca najstarszą wieżą rynkową w Europie środkowej i wschodniej, była jednym z pierwszych symboli toruńskiej siły i ambicji.
Podobnie było później - w okresie nowożytnym - rozbudowany manierystycznie ratusz wyrażał i manifestował toruński światopogląd i filozofię opartą na protestanckim humaniźmie. Toruń, posiadając wtedy odpowiednie przywileje królewskie gwarantujące mu niespotykane w Rzeczypospolitej poza Gdańskiem samostanowienie, autonomię prawno-ustrojową (zobacz: Przywileje kazimierzowskie dla Torunia) oraz posiadając królewski przywilej wolności wyznania (również w Rzeczypospolitej poza Toruniem i Gdańskiem niespotykany), realizował poprzez architekturę i sztukę manirystyczną - której apogeum był właśnie Ratusz Staromiejski i jego Sala Rady (Senatu) - ideę kalwińskiego miasta idealnego, miasta-republiki (Respublica Thorunensia zobacz tutaj), rozumianego jako wspólne dobro wszystkich wolnych ludzi.
 

Funkcjonalność

Ratusz toruński łączy w sobie trzy funkcje: handlowe z administracyjnymi i sądowniczymi, co jest niespotykane w innych miastach. W jednym budynku połączono różne funkcje, co było rozwiązaniem unikalnym w ówczesnej Europie.
Piwnice służyły jako magazyny towarów handlowych oraz wyszynki. W przyziemiu wschodniego skrzydła ratusza znajdowała się hala ław chlebowych, w przyziemiu zachodniego sukiennice, a od jego strony półnconej sala wagi. Na parterze skrzydła północnego mieściła się Sala Sądowa, będąca znakiem niezależności prawnej miasta od władzy feudalnej - Krzyżaków.
Pomieszczenia I piętra służyły władzy miejskiej: w skrzydle południowym mieściła się Sala Rady, w skrzydle wschodnim Kamlaria, Weta, urząd kontrybucyjny, sala Obu Sądów, w skrzydle północnym Sala Królewska (Trzeciego Ordyku), w skrzydle zachodnim od północy Wielka Kancelaria, a w pozostałej części tego skrzydła reprezentacyjna Sala Wielka.

Chociaż dziś - w wyniku szwedzkiego bombardowania Torunia w 1703 r. - Ratusz Staromiejski jest daleki od swojej świetności (o dawnym Ratuszu tutaj), to nadal jest dumą miasta, zachwyca swoją monumentalnością i przypomina dawną potęgę hanzeatyckiego Torunia oraz siłę i niezależność polityczną i ekonomiczną dawnej Respublicae Thorunensis.
 

Zachwyt

Ratusz Staromiejski w Toruniu wzbudzał zainteresowanie, podziw i zachwyt już od średniowiecza. O urodzie toruńskich budowli, w tym monumentaknego gmachu Ratusz apisał juz w 1450 r. Jan Długosz. Po nim uznanie wyrażali inni - podróznicy, historycy, historycy sztuki w kolejnych stuleciach. Zobacz: Toruń  zachwyca.
 

Oprac. Arkadiusz Skonieczny, data publikacji: 19-11-2017

  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   

Kontakt

tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
formularz kontaktowy
 
 
 
 
 
 
 
 
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Rabiańska 3 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do ich autorów lub właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
Polityka cookies
 
Jeżeli chcesz opublikować swój artykuł lub napisać do Toruńskiego Portalu Turystycznego ponieważ gdzieś do tekstu wkradł się błąd, chcesz nawiązać współpracę lub po prostu przekazać swoją opinię, możesz to zrobić używając adresu mailowego biuro@toruntour.pl. Żadna wiadomość nie pozostanie bez odpowiedzi!
 
Zostań naszym patronem. Poznaj szczegóły i możliwości tutaj