Unikatowe cechy Ratusza Staromiejskiego

 
Toruński Ratusz Staromiejski zaliczany jest do najwybitniejszych przykładów gotyckiej architektury mieszczańskiej w Europie. 
Powstał w okresie średniowiecznej świetności Torunia, następnie rozbudowany w kolejnym apogeum rozwoju Torunia - w czasach nowożytnych (zobacz: Królowa Wisły - Toruń w czasach świetności).
Wyjątkowość toruńskiego Ratusza Staromiejskiego polega na dwóch podstawowych faktach: wyjątkowości architektury i połączeniu wielu funkcji.
 

Architektura

Jest to jeden z najokazalszych gotyckich obiektów wielkomiejskich w Europie, jednocześnie reprezentujący doskonałe gotyckie formy. Stanowi odzwierciedlenie harmonijnych tendencji stylowych w Europie lat ok. 1400 r., oraz manifestację niezależności i siły politycznej i ekonomicznej hanzeatyckiego Torunia.
Powstanie tak okazałego i dumnego gmachu, czworobocznego swoistego "zamku miejskiego" z dziedzińcem i wysoką wieżą w typie feudalnych wież "ostatniej obrony" i przeciwstawianą wieży niedalekiego zamku krzyżackiego będącej siedzibą władcy feudalnego, miało być wyrazem rosnącej zamożności, potęgi mieszczaństwa toruńskiego oraz demonstrować ekonomiczne i polityczne uniezależnienie się od suwerena. Było więc też wyrazem kształtowania się politycznej opozycji wobec Krzyżaków, która ostatecznie pół wieku później (w 1454 r.) doprowadziła do wypowiedzenia im posłuszeństwa (zobacz: Toruń buntuje się przeciw Krzyżakom).
Budowę ratusza w obecnej formie architektonicznej Rada miejska rozpoczęła w 1391 r. (zastępując dotychczasowe zabudowania z XIII w.).  Dopiero dwa lata później wielki mistrz krzyżacki Konrad von Wallenrode na jej prośbę wydał przywilej - już tylko jako pro forma - zatwierdzający tę samodzielną budowę nowego Ratusza Staromiejskiego.
Elewacje zewnętrzne bryły ratusza są plastycznie członowane smukłymi, ostrołukowymi wnękami arkadowymi o bogato profilowanych krawędziach. To pomysł zaczerpnięty z architektury niderlandzkiej, nadający ogromnej bryle ratusza wizualnej lekkości.
 
 
Gotycka architektura ratusza została wzbogacona jego rozbudową w stylu manierystycznym w latach 1602-1605. Rozbudowa ta, polegająca m.in. na podwyższeniu budynku o jedno piętro, nie zatarła gotyckiej formy elewacji, ale szanując styl poprzedniej epoki wydłużyła owe ostrołukowe wnęki arkadowe. Ponadto pojawiły się - znowu charakterystyczne dla Torunia - elementy architektury manierystycznej niderlandzkiej: narożne 4 wieżyczki i bogato zdobione szczyty pośrodku każdej z 8 elewacji - zobacz więcej: Historia Ratusza Staromiejskiego.
 

Manifestacja miasta doskonałego i niezależnego

Ratusz w XVII w. znalazł się w apogeum swojego artystycznego i architektonicznego rozwoju, stając sie widocznym wyrazem dumnej niezawisłości toruńskiej republiki mieszczańskiej, wzbudzającym zachwyt współczesnych (zobacz: Toruń zachwyca).
Już od czasów średniowiecznej budowy w XIII w. duże znaczenie przy kolejnych modernizacjach i robudowach gmachu miała świadomość i dążność mieszczaństwa toruńskiego do samostanowienia, politycznego uniezależnienia się od władzy zwierzchniej - Krzyżaków. Monumentalny ratusz stał się symbolem tej dążności, wyrazem niezależności, potęgi gospodarczej i siły politycznej Torunia. Wieża, będąca najstarszą wieżą rynkową w Europie środkowej i wschodniej, była jednym z pierwszych symboli toruńskiej siły i ambicji.
Podobnie było później - w okresie nowożytnym - rozbudowany manierystycznie ratusz wyrażał i manifestował toruński światopogląd i filozofię opartą na protestanckim humaniźmie. Toruń, posiadając wtedy odpowiednie przywileje królewskie gwarantujące mu niespotykane w Rzeczypospolitej poza Gdańskiem samostanowienie, autonomię prawno-ustrojową (zobacz: Przywileje kazimierzowskie dla Torunia) oraz posiadając królewski przywilej wolności wyznania (również w Rzeczypospolitej poza Toruniem i Gdańskiem niespotykany), realizował poprzez architekturę i sztukę manirystyczną - której apogeum był właśnie Ratusz Staromiejski i jego Sala Rady (Senatu) - ideę kalwińskiego miasta idealnego, miasta-republiki (Respublica Thorunensia zobacz tutaj), rozumianego jako wspólne dobro wszystkich wolnych ludzi.
 

Funkcjonalność

Ratusz toruński łączy w sobie trzy funkcje: handlowe z administracyjnymi i sądowniczymi, co jest niespotykane w innych miastach. W jednym budynku połączono różne funkcje, co było rozwiązaniem unikalnym w ówczesnej Europie.
Piwnice służyły jako magazyny towarów handlowych oraz wyszynki. W przyziemiu wschodniego skrzydła ratusza znajdowała się hala ław chlebowych, w przyziemiu zachodniego sukiennice, a od jego strony półnconej sala wagi. Na parterze skrzydła północnego mieściła się Sala Sądowa, będąca znakiem niezależności prawnej miasta od władzy feudalnej - Krzyżaków.
Pomieszczenia I piętra służyły władzy miejskiej: w skrzydle południowym mieściła się Sala Rady, w skrzydle wschodnim Kamlaria, Weta, urząd kontrybucyjny, sala Obu Sądów, w skrzydle północnym Sala Królewska (Trzeciego Ordyku), w skrzydle zachodnim od północy Wielka Kancelaria, a w pozostałej części tego skrzydła reprezentacyjna Sala Wielka.

Chociaż dziś - w wyniku szwedzkiego bombardowania Torunia w 1703 r. - Ratusz Staromiejski jest daleki od swojej świetności (o dawnym Ratuszu tutaj), to nadal jest dumą miasta, zachwyca swoją monumentalnością i przypomina dawną potęgę hanzeatyckiego Torunia oraz siłę i niezależność polityczną i ekonomiczną dawnej Respublicae Thorunensis.
 

Zachwyt

Ratusz Staromiejski w Toruniu wzbudzał zainteresowanie, podziw i zachwyt już od średniowiecza. O urodzie toruńskich budowli, w tym monumentaknego gmachu Ratusz apisał juz w 1450 r. Jan Długosz. Po nim uznanie wyrażali inni - podróznicy, historycy, historycy sztuki w kolejnych stuleciach. Zobacz: Toruń  zachwyca.
 

Oprac. Arkadiusz Skonieczny, data publikacji: 19-11-2017

  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   
Kontakt
 
tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Rabiańska 3 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do ich autorów lub właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
 
Osoby i instytucje chętne do współpracy prosimy o kontakt.